Միայն ՀՀ-ում է թոշակը պաշտոնյաների միջին աշխատավարձի 20%-ը. աշխարհում այն ավելի բարձր է

Վերջին տարիներին Հայաստանում պետական պաշտոնյաների աշխատավարձերը զգալիորեն աճել են, մինչդեռ թոշակների բարձրացումը տեղի է ունեցել շատ ավելի դանդաղ տեմպերով։ Սա երկրի տնտեսական և սոցիալական քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկն է։

Այսօր որոշ նախարարներ և բարձրաստիճան պաշտոնյաներ ամսական ստանում են մոտ 1,5 միլիոն դրամ պարգևավճարներ՝ բացի հիմնական աշխատավարձից։ Արդյունքում նրանց մեկ ամսվա ընդհանուր եկամուտը կարող է հասնել մոտ 2,5 միլիոն դրամի կամ նույնիսկ ավելի։ Սակայն նույնիսկ եթե դիտարկենք միայն «չոր» աշխատավարձերը՝ առանց պարգևավճարների, դրանք միևնույն է կտրուկ տարբերվում են թոշակներից։

Հայաստանում միջին աշխատավարձը կազմում է մոտ 287 000 դրամ ամսական, մինչդեռ միջին թոշակը շարունակում է մնալ բավականին ցածր՝ շատ թոշակառուների դեպքում մոտ 50 000 դրամի սահմաններում։

Այսինքն՝ եթե նույնիսկ նախարարների աշխատավարձը, առանց պարգևավճարների, լինի միջին աշխատավարձից 5–8 անգամ ավելի (ինչը համարվում է ընդունված հարաբերակցություն շատ երկրներում), ապա մեկ թոշակառուի ամսական թոշակը կազմում է ընդամենը միջին աշխատավարձի մոտ մեկ հինգերորդը։ Պարզ ասած՝ թոշակը չափազանց ցածր է, իսկ որոշ պաշտոնյաների եկամուտները՝ չափազանց բարձր։

Այդ պատճառով նման համեմատությունները չեն կարող հանդիսանալ իրական տնտեսական քաղաքականության հիմք։ Աշխարհի ոչ մի երկրում պետական պաշտոնյաների աշխատավարձը ուղղակիորեն չի կապվում թոշակների չափի հետ․ դա պարզապես չի աշխատում որպես մեխանիզմ։

Գերմանիայում, ըստ պետական և OECD-ի տվյալների, միջին թոշակը կազմում է մոտ 48%-ը միջին աշխատավարձի։ Սա նշանակում է, որ եթե քաղաքացին ամբողջ աշխատանքային կյանքի ընթացքում ունեցել է միջին եկամուտ և լիարժեք աշխատել է, ապա թոշակի անցնելիս նա ստանում է իր նախկին աշխատավարձի գրեթե կեսը։
Այսպիսով, Գերմանիայում աշխատավարձն ու թոշակը տարբեր են, սակայն համեմատաբար մոտ են միմյանց՝ գոնե 50%-ի սահմաններում։

Լեհաստանում, ըստ OECD-ի հաշվարկների, թոշակի փոխարինման գործակիցը (replacement rate) ավելի ցածր է․ տարբեր խմբերի համար թոշակը կարող է կազմել նախկին աշխատավարձի մոտ 31–40%-ը՝ կախված սեռից և կարիերայից։

Նորվեգիայում, ըստ OECD-ի տվյալների, սոցիալական համակարգը ձևավորված է այնպես, որ թոշակառուի դիսպոզիցիոն եկամուտը (ներառյալ սոցիալական վճարներն ու հավելումները) մոտավորապես հասնում է աշխատողների միջին եկամտի 90%-ին։

Վրաստանում միջին աշխատավարձը կազմում է մոտ 1970 լարի (մոտավորապես 570 000 դրամ), սակայն թոշակները զգալիորեն ցածր են այդ մակարդակից։

Ռուսաստանում միջին աշխատավարձը տատանվում է մոտ 500–600 ԱՄՆ դոլարի սահմաններում, մինչդեռ միջին թոշակը սովորաբար կազմում է մոտ 230–250 դոլար, այսինքն՝ աշխատավարձից էապես ցածր։

Ամբողջ աշխարհում իրականացվող հաշվարկները ցույց են տալիս, որ թոշակը, որպես կանոն, կազմում է աշխատավարձի մի մասը՝ մեծամասամբ միջին աշխատավարձի 30–60%-ի սահմաններում, երբեմն ավելի բարձր (ինչպես Նորվեգիայի դեպքում՝ մոտ 90%, եթե հաշվի առնենք բոլոր սոցիալական բաղադրիչները)։

Այս համեմատությունները ցույց են տալիս, որ Հայաստանը կտրուկ տարբերվում է նշված բոլոր երկրներից։ Միայն Հայաստանում է, որ թոշակառուների եկամուտը կարող է կազմել պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաների աշխատավարձի ընդամենը մոտ մեկ հինգերորդը, ինչը սոցիալական քաղաքականության տեսանկյունից խիստ մտահոգիչ և անընդունելի ցուցանիշ է։