Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը՝ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցում «բարենորոգման» գործընթաց սկսելու մասին, հանրային լայն արձագանք է առաջացրել ոչ միայն կրոնական, այլև սահմանադրական հարթությունում։
Վարչապետի ստորագրությամբ հրապարակված փաստաթուղթը ներառում է Եկեղեցու կառավարման համակարգի փոփոխության, Կաթողիկոսի «հանգստի կոչման» և նոր ընտրությունների անցկացման առաջարկներ։ Միաժամանակ Փաշինյանը հայտարարել է, որ այս նախաձեռնությունն իրականացրել է ոչ թե որպես պետական պաշտոնյա, այլ որպես Եկեղեցու հետևորդ։

Այս երկակի ձևակերպումը առաջ է բերում հիմնարար հարց․ արդյոք չի խախտվո՞ւմ սահմանադրական կարգը։
ՀՀ Սահմանադրությամբ պետությունն ու եկեղեցին անջատված են միմյանցից, և պետությունը չի կարող միջամտել եկեղեցու ներքին կյանքին։ Սակայն այս դեպքում հարցը ոչ թե միայն հայտարարության բովանդակությունն է, այլև դրա հեղինակային և ինստիտուցիոնալ համատեքստը։
Oragir.News-ի հետ զրույցում կրոնագետ Վարդան Խաչատրյանը նկատում է, որ սահմանադրական սկզբունքը շարունակում է գործել անկախ նրանից, թե ով է հանդես գալիս նախաձեռնությամբ։
«Եկեղեցին և պետությունը անջատված են միմյանցից՝ ըստ Սահմանադրության։ Եկեղեցու ներքին կյանքին վերաբերող ցանկացած գործընթաց պետք է իրականացվի հենց Եկեղեցու կողմից»,– նշում է կրոնագետը։
Նրա խոսքով՝ նույնիսկ եթե փաստաթուղթը ստորագրված է վարչապետի կողմից, դա ինքնին չի նշանակում, որ այն կարող է իրագործվել պետական մեխանիզմներով։
«Եթե Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է, որ հանդես է գալիս ոչ թե որպես վարչապետ, այլ որպես դավանորդ, ապա դա կարող է դիտարկվել որպես մասնավոր նախաձեռնություն։ Այդպիսի նախաձեռնությունները չեն տարբերվում այլ քաղաքացիական առաջարկություններից կամ կոչերից»,– ասում է Խաչատրյանը։
Խաչատրյանի խոսքով՝ քաղաքացիական անձինք ևս կարող են նախաձեռնել ստորագրահավաք, հրապարակել կոչեր կամ առաջարկներ, սակայն դրանք չեն դառնում պարտադիր առանց Եկեղեցու համաձայնության։
«Համանման փաստաթուղթը, դրա հնարավոր հետևանքների մասով, կարող է անցնել նաև Սահմանադրական դատարանի փորձաքննություն։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի հստակ ասել՝ որքանով է այն լիովին համադրելի սահմանադրական նորմերի հետ»,– նշում է նա։
Այս դեպքում խոսքը պետական միջամտության մասին է, քանի որ նախաձեռնությունը ներկայացվում և հրապարակվում է վարչապետի անունով։ Անկախ նրանից, թե ինչ կերպով է այն բացատրվում, վարչապետի կարգավիճակը չի կարող անտեսվել, և այդ հանգամանքը դուրս է բերում գործընթացը պարզապես անձնական նախաձեռնության շրջանակներից։
Սա է պատճառը, որ հասարակության մեջ հարց է բարձրանում՝ արդյոք պահպանվո՞ւմ է պետություն–Եկեղեցի տարանջատման սահմանադրական սկզբունքը։