Պետություն–եկեղեցի հարաբերությունների մոդելները

Պետությունն ու եկեղեցին արդյոք մրցակիցներ են, գործընկերնե՞ր, թե՞ պարզապես կառույցներ։ Տարբեր պետություններ ընդունել են տարբեր մոտեցումներ՝ սկսած կոշտ թեոկրատիայից մինչև ամբողջական բաժանում։ Բայց ո՞րը կարող է լինել լավագույն տարբերակը Հայաստանի համար։

Թեոկրատիա՝ կրոնը՝ որպես իշխանություն

Սա մի մոդել է, երբ քաղաքական ուժը ենթարկվում է կրոնականին։ Օրինակ՝ Վատիկանում պետության գլուխը՝ պապն է, իսկ Իրանում հոգևոր առաջնորդն ունի գերագույն իշխանություն։
Հայաստանում այս մոդելը գործնականում անհնար է։ Մեր Սահմանադրությունն աշխարհիկ է, և հասարակական մշակույթը նույնպես դեմ է կրոնական գերիշխանությանը։ Թեոկրատիան այստեղ կբախվի և՛ լեգիտիմության, և՛ գործառնական արդյունավետության խնդիրների։

Լաիցիզմ՝ աշխարհիկություն՝ խիստ բաժանմամբ

Ֆրանսիական օրինակով՝ պետությունն ու կրոնը խիստ տարանջատված են։ Պետական հաստատություններում կրոնին տեղի չկա, իսկ պետությունը որևէ աջակցություն չի ցուցաբերում։
Հայաստանի պարագայում սա վիճահարույց մոտեցում է։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ոչ միայն կրոնական կառույց է, այլև ազգային ինքնության կրող, պատմական խորհրդանիշ։ Լաիցիզմի կոշտ կիրառումը կարող է հասարակության մեջ ընկալվել որպես արժեքային դատարկություն։

Համագործակցային մոդել՝ սահմանազատված փոխգործակցություն

Այս մոդելի հիմքում պետություն–եկեղեցի ինստիտուցիոնալ բաժանումն է, սակայն՝ համագործակցություն որոշ ոլորտներում։ Գերմանիայում պետությունը հավաքում է եկեղեցական հարկեր։ Մեծ Բրիտանիայում եկեղեցին ձևական դեր ունի պետության կառուցվածքում։
Հայաստանի համար սա ամենահարմար մոտեցումն է՝
• Եկեղեցին պահպանվում է որպես ազգային ինստիտուտ։
• Պետությունը չի ենթարկվում կրոնական վերահսկողության։
• Հնարավոր է համագործակցություն կրթության, մշակույթի, բարոյական ոլորտներում՝ առանց սահմանները խախտելու։