Ինչպես էին 100 տարի առաջ բացում հերթական «խաղաղության դարաշրջանը»․ բացառիկ վավերագրեր

Oragir.News-ի տրամադրության տակ է հայտնվել արխիվային փաստաթուղթ, որտեղ «Հայ բանւոր կոմունիստական կուսակցութեան Ռուսճուքի (քաղաք Բուլղարիայում – խմբ․) մասնաճիւղը» բաց նամակով դիմում է «Հ․ Յ․ Դաշնակցական եւ Ս․ Դ․ Հնչակեան բանվորներուն»։

Այն բանվորագյուղացիական համայնքին ուղղված կոչ է՝ ընդունելու Հայաստանում նոր հաստատված խորհրդային կարգերը։

Ճակատագրական բազմաթիվ «համընկնումներ» և զուգահեռներ կարելի է գտնել 1920-ական և 2020-ական թվականների իրադարձությունների միջև։

Նշենք, որ փաստաթղթից հաջորդիվ արվող մեջբերումներում պահպանել ենք ուղղագրությունը։

«Կարդա և յանձնե ուրիշի» լոզունգով նամակն ունի 1920 թվականի դեկտեմբերի 22-ի (Հայաստանի խորհրդայնացումից ընդամենը մի քանի օր հետո – խմբ․) թվագրությունը։

Հաստատաբար, բոլշևիկյան իշխանությունների հրահանգով կազմված այս՝ փաստացի թռուցիկի հասցեատերերին ազդարարվում է դաշնակցական կառավարության տապալումը, որից հետո «Հայաստանը կկազմե ֆէթէրաթիվ մասնիք Ռուսաստանի, ինչպես եւ Ազերպէճանը․․․ Այսպիսով, վերջ կը դրւի կովկասեան փոքր պետութիւններու հողային վէճերուն եւ պատերազմներուն․․․ Կսկսուին տնտեսական յարաբերութիւններ եւ հաղորդագրութիւն, որոնք երկու տարի է ի կխաբանւեին նախկին կառաւարութիւններու ձեռքով․․․»։

Հիշում ենք, որ մասնավորապես «տնտեսական հարաբերությունների սկսման» հետ կապված դրույթն իր տեղը գտավ դրանից ուղիղ 100 տարի անց ընդունված մեկ այլ փաստաթղթում։

Բոլշևիկյան «Նամակ»-ը շարունակում է․ «Խորհրդային Ռուսաստանի արթուն քօնթրօլի տակ վերջ կը ստանայ եւ հայ թուրք դարաւոր ատելութիւնը․․․»։ Ընդունենք, որ այս դրույթը ևս «նորացված» կիրառում է գտել 1 դար անց։

Անողոքաբար ձաղկելով և խարազանելով «քափիթալիսթներուն, քարիերիսթներուն, իմփերիալիսթներուն» և նրանց գործակալներին՝ հեղինակներն անդրադարձել են նաև Հայաստանին օգնելու՝ եվրոպական պետությունների խոստումներին․ «Այդպիսի խոստումներ, այդքան շռայլութիւն երբեք չի զարմացնե ձեզ – ճիշտ հիմա տեղատարափ խոստումներ պիտի թափւին ձեր ոտքերուն առջեւ։ Բայց դուք գիտեք այլեւս որ այդքան հայասէրութիւն, այդքան ցաւակցութիւն ձեզ հանդեպ պարապ չէին։ Եւրոպան տերտ (դարդ, հոգս – խմբ․) մը ունի – ան է յեղափոխութեան մը վտանգը, որուն կեդրոնն է Կարմիր Ռուսաստանը»։

Կարելի է պնդել, որ այս մտքերը նույնպես բավական ակտուալ են նաև մեր օրերում։

«Դուք համոզուեցաք, որ «անկախ հայրենիքը» միայն խօսք է այսօր, ոչինչ չկայ անկախ աշխարհի մէջ, քանի կը տիրե ներկայ իրաւակարգերը», գրվել է «Նամակ»-ում, որից հետո արվել հետևություն՝ ճիշտը «ամերիկյան ալիւրի փոխարէն Կարմիր Ռուսիոյ ալիւրն է»․․․

Դե, իսկ սա դատավճիռ է, որն ինչպես խորհրդայնացման, այնպես էլ հետխորհրդային տարիների համար, ցավոք, արդիական է՝ ժամանակ առ ժամանակ արվող փոխատեղումներով։

«Յառաջ, դէպի կոմունիզմը» լոզունգով եզրափակվում է «Նամակ»-ը։








Տիգրան Աթանեսյան