ԵՄ-ն խստացնում է միգրանտների վերադարձի կանոնները

Եվրոպական միության խորհուրդը հաստատել է ԵՄ տարածքում մնալու իրավունք չունեցող անձանց վերադարձի նոր կանոնները։ Նոր նորմերն ուղղված են արտաքսման ընթացակարգերի արագացմանը և նախատեսում են երրորդ երկրներում այսպես կոչված «վերադարձի կենտրոնների» ստեղծման հնարավորություն։

ԵՄ-ում գտնվելու իրավունք չունեցող անձանց վերադարձի հարցը ԵՄ անդամ երկրների ներքին գործերի նախարարների՝ հոկտեմբերի 1-ին Լյուքսեմբուրգում կայացած նիստի օրակարգի առանցքային կետերից է։ Նախարարները քննարկում են նաև ռեադմիսիայի հարցերով Եվրամիության սահմաններից դուրս գտնվող առաջնահերթ երկրների հետ համագործակցության ամրապնդման թեման։

Իռլանդիայի արդարադատության, ներքին գործերի և միգրացիայի նախարար Ջիմ Օ'Քալահանի խոսքով՝ ԵՄ-ն լքելու կարգադրություն ստացած գրեթե յուրաքանչյուր երկրորդ անձն իրականում չի հեռանում։ Նրա խոսքով՝ նոր կանոնները պետք է օգնեն անդամ պետություններին ապահովելու վերադարձի ավելի արագ և արդյունավետ գործընթաց։

Միևնույն ժամանակ, հաստատված կանոններում ընդգծվում է հիմնարար իրավունքների և միջազգային իրավունքի լիարժեք պահպանման անհրաժեշտությունը։

Ի՞նչ կփոխվի

Նոր նորմերը սահմանում են երրորդ երկրների այն քաղաքացիների վերադարձի համաեվրոպական կանոնները, որոնք ԵՄ-ում գտնվելու օրինական հիմքեր չունեն։ Նման անձինք պարտավոր կլինեն լքել անդամ պետությունը և համագործակցել ազգային իշխանությունների հետ։

Համագործակցությունից հրաժարվելու դեպքում ԵՄ երկրները կկարողանան օրենսդրությամբ նախատեսված միջոցներ կիրառել։ Դրանց թվում են որոշակի նպաստների ու արտոնությունների կրճատումը կամ մերժումը, իսկ ազգային օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում՝ նաև քրեական պատժամիջոցները։ Անվտանգության համար սպառնալիք ներկայացնող անձանց նկատմամբ նախատեսվում են լրացուցիչ միջոցառումներ, այդ թվում՝ մուտքի առավել երկարաժամկետ արգելքներ։

Ամենաէական նորամուծություններից մեկը կդառնա ԵՄ սահմաններից դուրս «վերադարձի կենտրոնների» ստեղծման հնարավորությունը։

Նման կենտրոնները կկարողանան օգտագործվել կամ որպես վերադարձի ենթակա անձի գտնվելու վերջնակետ, կամ որպես տարանցիկ կետ, որտեղից նրան հետագայում կուղարկեն ծագման երկիր կամ մեկ այլ երրորդ երկիր։
Ընդ որում, համապատասխան համաձայնագրերը կկարողանան կնքվել միայն այն պետությունների հետ, որոնք պահպանում են մարդու իրավունքների և միջազգային իրավունքի ոլորտի միջազգային չափանիշները, ներառյալ՝ չվտարման սկզբունքը (non-refoulement)։ Առանց ուղեկցության անչափահասները բացառված են նման համաձայնագրերից։

ԵՄ հինգ երկիր նմանատիպ առաջին կենտրոնն է նախապատրաստում Աֆրիկայում

Համաեվրոպական կանոնների հաստատմանը զուգահեռ՝ ԵՄ մի քանի պետություններ արդեն իսկ աշխատում են «վերադարձի կենտրոնների» որոշակի համակարգի ստեղծման ուղղությամբ։

Հունաստանը, Գերմանիան, Ավստրիան, Դանիան և Նիդերլանդները ձևավորել են խումբ, որն ուսումնասիրում է Աֆրիկայում նմանատիպ առաջին կենտրոնի ստեղծման հնարավորությունը։ Վերջին հաղորդագրությունների համաձայն՝ Աթենքն ակնկալում է, որ այն կկարողանա սկսել իր աշխատանքը 2027 թվականի երկրորդ կեսին։ Երկիրը, որը կարող է հյուրընկալել առաջին կենտրոնը, դեռևս պաշտոնապես չի նշվում։ Որպես հնարավոր տարբերակներ հրապարակումներում հիշատակվում են Ռուանդան և Ուգանդան։
Հունական կողմը հայտնում է, որ խոսքը պարտադիր չէ, որ վերաբերի փակ պահման կենտրոններին։ Ենթադրվում է, որ այնտեղ կուղարկվեն այն անձինք, որոնց՝ միջազգային պաշտպանություն տրամադրելու դիմումները վերջնականապես մերժվել են, և որոնք ԵՄ-ում մնալու օրինական իրավունք չունեն։

Նոր մեխանիզմը կպարզեցնի ԵՄ երկրների միջև վերադարձի գործընթացը

Կանոնակարգը ներդնում է նաև վերադարձի մասին եվրոպական կարգադրություն։ Այն պետք է ներառի վերադարձի վերաբերյալ որոշման առանցքային տարրերը և հեռանկարում հեշտացնի անդամ պետությունների կողմից նման որոշումների փոխադարձ ճանաչումը։

Առաջին փուլում որոշումների փոխադարձ ճանաչումը կմնա կամավոր։ Եվրահանձնաժողովը կգնահատի մեխանիզմի աշխատանքը կանոնակարգն ուժի մեջ մտնելուց երեք տարի անց և անհրաժեշտության դեպքում կառաջարկի այն պարտադիր դարձնել։
Առանձին դրույթներ նախատեսում են հատուկ միջոցներ անվտանգության սպառնալիք ներկայացնող անձանց նկատմամբ։ Մասնավորապես, նրանց նկատմամբ կարող է կիրառվել ավելի քան տասը տարի ժամկետով կամ անժամկետ մուտքի արգելք։

Ե՞րբ ուժի մեջ կմտնեն կանոնները

Կանոնակարգն ուժի մեջ կմտնի ԵՄ պաշտոնական ամսագրում հրապարակմանը հաջորդող օրը։ Ընդ որում, դրա դրույթները կներդրվեն փուլ առ փուլ. նորմերի մի մասը կսկսի կիրառվել անմիջապես, մինչդեռ մի շարք դրույթների համար նախատեսված է 12-ամսյա անցումային շրջան։

Նոր կանոնները ԵՄ միգրացիոն քաղաքականության ավելի ընդգրկուն բարեփոխման մաս են կազմում։ ԵՄ Միգրացիայի և ապաստանի մասին պակտը սկսել է կիրառվել 2026 թվականի հունիսի 12-ին, իսկ վերադարձի համակարգը կոչված է լրացնելու այն՝ ապահովելով անդամ պետությունների ավելի միասնական մոտեցում այն անձանց նկատմամբ, որոնց մերժվել է կեցության իրավունքը։

Հոկտեմբերի 1-ի նիստում նախարարները քննարկում են նաև Միգրացիայի և ապաստանի մասին պակտի իրականացումը, Շենգենյան գոտում տիրող իրավիճակը, տեղեկատվության փոխանակումը, եվրոպական տեղեկատվական համակարգերի համատեղելիությունը և միգրացիոն ճգնաժամերի վաղ նախազգուշացման հնարավորությունները։

Այսպիսով, ԵՄ-ն միաժամանակ և՛ խստացնում է վերադարձի ընթացակարգերը Եվրամիության ներսում, և՛ ստեղծում իրավական հիմքեր երրորդ երկրների հետ համագործակցության համար, ուր կարող են ուղարկվել ԵՄ-ում գտնվելու իրավունք չունեցող անձինք։