Վաշինգտոնյան հանդիպումն ինչպե՞ս կանդրադառնա ցուցարարի վրա

Ինչպե՞ս կանդրադառնա ՀՀ ԱԳ նախարարի և ԱՄՆ պետքարտուղարի վաշինգտոնյան հանդիպումը Արցախի կարգավիճակի, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման և Երևանում ընթացող հակակառավարական ցույցերի վրա։

Ի տարբերություն ՌԴ-ի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի՝ ԱՄՆ-ն և ՀՀ-ն չեն ընդունում, որ նոյեմբերի 9-ի հակահայկական հայտարարությամբ Արցախի հարցը փակված է։ ԱՄՆ-ն բազմիցս հայտարարել է Արցախի հարցի համապարփակ կարգավորման հարցում իր ստանձնած հանձնառությանը հավատարիմ մնալու մասին։ Այս իրավիճակում ՀՀ-ն կարող է զարգացնել հայ-ամերիկյան հարաբերություննները և Վաշինգտոնի տարածաշրջանային հավակնությունները ծառայեցնել հօգուտ Արցախի։ Օրինակ՝ կարող է չօգնել ՌԴ-ին պատժամիջոցները շրջանցելու հարցում, դրա դիմաց Արցախի կարգավիճակի հայանպաստ որոշման հարցում ստանալ ԱՄՆ աջակցությունը։

Հայ-թուրքական 2008-2009թթ․-ի բանակցությունները վարվել են ՌԴ միջորդությամբ, իսկ ներկայում՝ ԱՄՆ միջնորդությամբ։ Հարավային Կովկասում ՌԴ-ն և Թուրքիան 1921-ի Մոսկվայի ռուս-թուրքական եղբայրության պայմանագրով սահմանված իրենց իրավունքները ներկայում փորձում են վերահաստատել ռուս-թուրքական 3+3 նախագծով։ Չնայած ՀՀ իշխանությունները ՌԴ-ի «խնդրանքով» հավանություն են տվել 3+3-ին, սակայն այն ՀՀ-ին ձեռնտու չէ, քանի որ 3+3-ի դեպքում ՀՀ-ն չի կարող բարձրացնել ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության հատուցման, Նախիջևանի, Կարսի, Սուրմալուի նկատմամբ Հայաստանի օրինական պահանջները, այլև նույնիսկ Արցախի կարգավիճակի հարցը։ 3+3-ին դեմ է հանդես գալիս նաև ԱՄՆ-ն՝ ձգտելով որոշիչ դեր ունենալ տարածաշրջանում։ Դրանից զատ՝ ԱՄՆ-ն սատարում է Ուկրաինային՝ ընդդեմ ՌԴ-ի, իսկ ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները 2016թ․-ից հետո վատացել են։ Հայ-ամերիկյան արդյունավետ գործակցության արդյունքում ՀՀ-ն կարող է ակնկալել ձեռքբերումներ հայ-թուրքական ճակատում ևս, մասնավորապես՝ Մոսկվայի 1921-ի ռուս-թուրքական հակահայ պայմանագիրն ապօրինի ճանաչելու, հետևաբար՝ Հայոց ցեղասպանության հատուցման, Արցախի կարգավիճակի հայանպաստ որոշման, Կարսը, Սուրմալուն, Նախիջևանը Հայաստանին վերադարձնելու հարցերում։

Եթե այսօր ցուցարարը բարձրացնի անկախության և ժողովրդավարության 2-րդ փուլի բարեփոխումներ իրականացնելու, հայ-թուրքական բանակցություններում ՀՀ օրինական պահանջների, Արցախում ՄԱԿ-ի մանդատով խաղաղապահ տեղակայելու հարցեր, ապա ցուցարարը վաղ, թե ուշ կհաղթի։ Իսկ եթե այդ ընթացքում ՌԴ-ն պարտվի ուկրաինա-ռուսական պատերազմում և հրաժարվի ՀՀ-ն ու Արցախը նոյեմբերի 9-ի հակահայ հայտարարության շրջանակում պահելու նկրտումից, ապա նոր վարչապետն առանց դիմադրության կիրականացնի ցուցարարի ակնկալիքները։

Թաթուլ Մկրտչյան