Արբանյակային պատկերներն ու GPS-ը՝ Ամազոնի անտառների պաշտպանության համար

Արբանյակներն ընդդեմ ապօրինի անտառահատումների։ Սուրինամի սաամական համայնքները տեխնոլոգիաներով պաշտպանում են Ամազոնի անտառները։

Սուրինամի Ամազոնի անտառներում տեղական համայնքները նոր պայքար են սկսել ապօրինի անտառահատումների, ոսկու արդյունահանման և անտառային տարածքներ ներթափանցող ճանապարհաշինության դեմ։ Նրանց հիմնական գործիքներն են արբանյակային պատկերները, GPS քարտեզագրումը և անտառային պարեկային խմբերը։

Associated Press-ի հրապարակման համաձայն՝ սաամական համայնքները փորձում են ժամանակակից տեխնոլոգիաների միջոցով բացահայտել անտառի խորքում իրականացվող ապօրինի գործունեությունը և ապացույցներ հավաքել իրենց նախնիների տարածքների պաշտպանության համար։

Թվային քարտեզները բացահայտում են անտառի խորքում կատարվողը

Սաամական համայնքների ներկայացուցիչները անտառային տարածքներում պարեկություն իրականացնելիս հայտնաբերել են լքված ծանր տեխնիկա և փայտահատների ճամբարներ՝ այն վայրերում, որոնք, նրանց համոզմամբ, պետք է պահպանված մնային մարդկային միջամտությունից։

Արբանյակային պատկերները թույլ են տալիս հայտնաբերել նոր բացատներ, անտառի խորքը հասնող ճանապարհներ և կասկածելի փոփոխություններ նույնիսկ հեռավոր շրջաններում։

GPS-ի և թվային քարտեզների միջոցով մասնագետներն ու համայնքների ներկայացուցիչները ճշգրտում են այդ վայրերի դիրքը, ապա կազմակերպում տեղում ստուգումներ։
Այս մեթոդը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել բնապահպանական վնասը, այլև փաստագրել ապօրինի գործունեությունը՝ հետագա իրավական քայլերի, պետական մարմինների հետ բանակցությունների և տարածքային իրավունքների պաշտպանության համար։

Ի՞նչ է «Apaki»-ն և ինչո՞ւ է այն կարևոր

«Apaki» նախաձեռնության նպատակն է քարտեզագրել այն անտառային տարածքները, որոնք սաամական համայնքները սերունդներ շարունակ պահպանել և կառավարել են իրենց ավանդական գիտելիքների ու սովորույթների հիման վրա։
Նախաձեռնությունը մեկնարկել է 2025 թվականի նոյեմբերին։ Դրա շրջանակում ավանդական բնապահպանական գիտելիքները համադրվում են արբանյակային դիտարկումների, GPS տվյալների և դաշտային ուսումնասիրությունների հետ։

Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև երիտասարդների պատրաստմանը, որպեսզի նրանք կարողանան հավաքել և փաստագրել այնպիսի տվյալներ, որոնք կօգնեն համայնքներին ներկայացնել բողոքներ և պաշտպանել իրենց իրավունքները։

Անտառային կորուստների մտահոգիչ ծավալները

Սուրինամը աշխարհի ամենաանտառապատ երկրներից է․ երկրի տարածքի մոտ 93%-ը ծածկված է անտառներով։
Սակայն Associated Press-ի հրապարակման համաձայն՝ 2001 թվականից ի վեր Սուրինամի ցեղային համայնքների տարածքներում կորել է մոտ 154 հազար հեկտար անտառային ծածկույթ՝ շուրջ 380 հազար ակր։ Դա մոտավորապես երկու անգամ գերազանցում է Նյու Յորք քաղաքի տարածքը։

Անտառային տարածքների վրա ճնշումն ուժեղանում է ճանապարհաշինության, փայտանյութի արդյունահանման և ոսկու հանքարդյունաբերության ընդլայնման հետևանքով։ Նոր ճանապարհները հնարավորություն են տալիս հասնել նախկինում դժվարամատչելի տարածքներ՝ մեծացնելով անտառահատումների և հողերի յուրացման վտանգը։

Գրեթե երկու տասնամյակ չլուծված իրավական հարց

2007 թվականին Մարդու իրավունքների միջամերիկյան դատարանը պարտավորեցրել էր Սուրինամին ճանաչել սաամական ժողովրդի հավաքական հողային իրավունքները՝ արձանագրելով, որ ավանդական տարածքներում փայտահատման և հանքարդյունաբերության արտոնությունների տրամադրումը խախտել է նրանց սեփականության իրավունքները։

Այդուհանդերձ, վճռի կարևոր դրույթներ դեռ ամբողջությամբ չեն իրականացվել։

Սաամական համայնքների համար թվային քարտեզագրումը, հետևաբար, միայն բնապահպանական միջոց չէ։ Այն նաև միջոց է փաստագրելու իրենց պատմական ներկայությունը, ավանդական տարածքների սահմանները և անտառների կառավարման երկարամյա փորձը։

Սուրինամի իշխանությունները հայտարարել են անտառների պաշտպանության և իրավական կարգավորումների կատարելագործման իրենց մտադրության մասին։ Սակայն համայնքների ներկայացրած տվյալներն ինքնին չեն կարող դադարեցնել ապօրինի գործունեությունը, եթե դրանց չհաջորդեն իրավական ճանաչում և գործնական վերահսկողություն։

Ինչո՞ւ է այս պատմությունը կարևոր ամբողջ աշխարհի համար

Սաամական համայնքների փորձը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ժամանակակից տեխնոլոգիաները ծառայել բնապահպանությանը՝ օգնելով բացահայտել այնպիսի խախտումներ, որոնք այլապես կարող էին երկար ժամանակ աննկատ մնալ։

Սակայն այստեղ հիմնական հարցը միայն տեխնոլոգիական չէ․ արդյո՞ք տվյալներն ու ապացույցները կվերածվեն իրական պաշտպանության, իրավական երաշխիքների և անտառների պահպանման։

Ամազոնի ապագան կախված է ոչ միայն արբանյակների ճշգրտությունից, այլև պետությունների քաղաքական կամքից, օրենքների կիրառությունից և այն համայնքների իրավունքների ճանաչումից, որոնք սերունդներ շարունակ ապրել ու պահպանել են այդ անտառները։

Աղբյուր՝ Associated Press