Իրանի կարևոր ուղերձը տարածաշրջանին. Ահմադիանի այցի նպատակը և սպասվող հետևանքները

Իրանի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Աքբար Ահմադիանիի այցելությունները Բաքու և Երևան կարող ենք համարել ուղերձ տարածաշրջանի երկրներին՝ հատկապես Ադրբեջանին և Հայաստանին։ Այս այցերը տեղի են ունենում տարածաշրջանային լարվածության աճի պայմաններում, մասնավորապես՝ Իրան-Իսրայել հնարավոր լայնամասշտաբ բախման ֆոնին։

Բաքվում Ահմադիանը հանդիպեց Ադրբեջանի նախագահի և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ: Այցի գլխավոր նպատակը Ադրբեջանի ղեկավարությանը զգուշացնելն էր, որ Իրանը չի հանդուրժի Իսրայելի հետ նրանց սերտ համագործակցությունը, ինչը կարող է վտանգել տարածաշրջանային անվտանգությունը։ Թեհրանը մտահոգված է, որ Իրան-Իսրայել բախման ժամանակ Ադրբեջանը կարող է Իսրայելին տրամադրել թիկունքային աջակցություն՝ ինչպես լոգիստիկ, այնպես էլ ռազմական։

Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանում Իրանի հանդեպ զգալի հիստերիա է նկատվում: Ալիևի հերսոտ հայտարարությունները կապված էին Արդեբիլում իրանցի հոգևորականի կողմից հնչած քննադատությունների հետ։ Ալիևը պահանջել է ներողություն, ինչը ընդգծում է Բաքվի վրդովմունքը Իրանի նկատմամբ։

Ի հակառակ այս ամենի, Ահմադիանի այցը Երևան ավելի շատ նպատակ ուներ համախմբել երկու երկրների դիրքորոշումները: Իրանը մշտապես շեշտել է Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և անվտանգության պահպանման կարևորությունը, հատկապես Ադրբեջանի կողմից բարձրացված, այսպես կոչված՝ «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցի ֆոնին։ Թեհրանը չի թաքցնում իր մտավախությունը, որ Ադրբեջանը կարող է օգտագործել Իրան-Իսրայել բախման հնարավորությունը՝ փորձելով ստիպել միջանցքի բացումը, ինչը հակասում է Իրանի և Հայաստանի ռազմավարական շահերին։

Աներկբա է, որ Իրանն այսօր դեմ է «Զանգեզուրի միջանցքի» բացմանը, որը կարող է խաթարել իր ցամաքային կապը Հայաստանի հետ և ուժեղացնել Ադրբեջանի դիրքերը։ Թեհրանը փորձում է կանխել Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի ապակայունացումը՝ Իսրայելին ցույց տալով, որ Իրանը պատրաստ է պաշտպանել իր ազգային շահերը Հարավային Կովկասում։

Ալի Աքբար Ահմադիանիի տարածաշրջանային այցը կարելի է դիտել նաև որպես Իրանի պատասխան Ադրբեջանի ռազմատենչ քաղաքականությանը և Իսրայելի հետ մերձեցմանը։ Թեհրանն այսպիսով ցույց է տալիս, որ վճռական է պաշտպանել իր շահերը՝ ամրապնդելով հարաբերությունները Երևանի հետ և զգուշացնելով Բաքվին Իսրայելի հետ ռազմական համագործակցության հետևանքների մասին։ Իրանի այս դիրքորոշումը կարող է կարևոր դեր խաղալ Հարավային Կովկասի ապագա քաղաքական հավասարակշռության ձևավորման գործում։