500 մանկապարտեզի սուտը․ մանկապարտեզը շքեղություն չէ, բոնուս չէ, այն երեխայի իրավունք է

Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը գրում է․

«500 մանկապարտեզի սուտը
Հայաստանում մանկապարտեզների հարցը այսօր սոցիալական ձախողման ամենակոպիտ օրինակներից է։ Պետությունը տարիներ շարունակ խոսում է երեխաների իրավունքներից, բայց իրականում չի ապահովում դրանց ամենահիմնականը՝ մանկապարտեզի հասանելիությունը։

Փաստը պարզ է ու մերկ․ երկրում մանկապարտեզային տարիքի երեխաների մեծամասնությունը դուրս է համակարգից։ Սա նշանակում է, որ պետությունը ձախողել է իր պարտականությունը ոչ թե ապագայում, այլ հենց այսօր։

500 մանկապարտեզի մասին խոստումը ներկայացվեց որպես փրկություն։ Բայց նույնիսկ այդ թիվը սկզբից իսկ բավարար չէր։ Իսկ իրականում՝ նույնիսկ այդ սահմանափակ խոստումն ամբողջությամբ չի իրականացվել։ Մինչ իշխանությունը հաշվետվություններում գրում է «ընթացքի մեջ», իրական կյանքում ծնողները կանգնած են հերթերի, կոռուպցիոն ցուցակների ու փակ դռների առաջ։

Պետությունը փաստացի ասում է ծնողին․
եթե դու գումար ունես՝ կգտնես մասնավոր մանկապարտեզ,
եթե չունես՝ քո երեխայի զարգացումը քո խնդիրն է։
Սա արդեն կրթական խնդիր չէ, սա սոցիալական խտրականություն է։

Երբ երեխան մանկապարտեզ չի հաճախում, նա հետ է մնում լեզվական, սոցիալական, հոգեբանական զարգացման մեջ։ Եվ այդ հետ մնալը հետո իշխանությունը անվանում է «թույլ կրթական արդյունք»։ Պետությունը նախ ստեղծում է խնդիրը, հետո մեղադրում է զոհին։

Այս իշխանությունը սիրում է թվեր հնչեցնել, բայց խուսափում է պարզ հարցից․
քանի՞ երեխա է այսօր իրականում ունի մանկապարտեզի տեղ։

Ահա թվերը և գնահատումը, թե որքան մանկապարտեզ է պետք երկրի համար և որքանով է ներկայիս մատչելիությունը՝ ըստ բաց աղբյուրների՝

1) Քանի երեխաների կրթության հնարավորություն պետք է ապահովվի՞։
Ըստ պաշտոնական ծրագրի՝ նպատակ է դրված մինչև 2026 թ. կառուցել/վերանորոգել 500 մանկապարտեզ, որպեսզի հասնել նախադպրոցական կրթության ընդգրկմամբ մոտեցման՝ մեծ քաղաքներում և գյուղերում։
Հայաստանում մինչև դպրոցական տարիքի (մինչև 5 տարեկան) երեխաների թիվը մոտ 236,000 է, որոնցից մանկապարտեզ չի հաճախում շուրջ 154,000-ը։ Սա նշանակում է, որ զգալի մասը չունի հասանելիություն դեպի ծառայություն կամ հնարավորություն ո՛չ հասցվում է, ո՛չ տեղ կա։

Այսինքն՝ եթե մանկապարտեզում տեղ գտնվեր յուրաքանչյուր այդ երեխա, պետք կլինի շատ ավելի քան 500 հաստատություն՝ միայն ներկա պահանջը բավարարելու համար։

Ի՞նչ տոկոսով է «հասանելի» մանկապարտեզը այսօր՞։

Եթե մոտ 236 000 երեխա ունի պահանջ, ապա 500 հաստատությունն ամբողջությամբ չի բավարարում այդ պահանջը, հատկապես հաշվի առնելով, որ դպրոցային խմբերից շատ մասնավոր, ոչ առնվազն ներառում են միայն 3–5 տարեկանների մի մասը։

Այն էլ՝ ոչ բոլոր ներկայացված 500 մանկապարտեզներն արդեն կան և կամ գործում են՝ որոշը դեռ նախագծման կամ շինարարական փուլում են։ Նրանց բացակայությունը մեծ թվով երեխաների համար շարունակում է ծառայել որպես մատչելիության մեծ բացասական ազդեցություն։

Քանի դեռ այդ հարցին չկա ուղիղ պատասխան, բոլոր խոստումները դատարկ են։
Քանի դեռ երեխաների մեծ մասը դուրս է համակարգից, ցանկացած «կրթական բարեփոխում» սուտ է։

Մանկապարտեզը շքեղություն չէ։
Մանկապարտեզը բոնուս չէ։
Մանկապարտեզը երեխայի իրավունք է։

Եվ այն պետությունը, որը չի ապահովում այդ իրավունքը, կրթական չէ, սոցիալական չէ, արդար չէ։

Քպ֊ կան իշխանությունը տապալել է Հայաստանի երեխաներին մանկապարտեզներով ապահովելու խոստումը և պետք պատասխան տա ծնողներին իր կեղծ խոստումների և տապալման համար»։