Ո՞վ սկսեց 44-օրյա պատերազմը, և ո՞վ էր մեղավոր 

2020-ի սեպտեմբերի 27-ին սկսվեց 44-oրյա պատերազմը։ Մի քանի օր անց կհրապարակվի ԱԺ քննիչ հանձնաժողովի զեկույցը: Ըստ Անդրանիկ Քոչարյանի՝ լուրջ բացահայտումներ են լինելու։ Բայց կասկածելի է, որ զեկույցը կպատասխանի կարևոր հարցերին, թե ինչո՞ւ սկսվեց պատերազմը, ովքե՞ր էին մեղավոր։

Այս հարցերը իրարամերժ պատասխաններ են ստանում քաղաքական մեծամասնության և ընդդիմության ճամաբարներում։ Ընդդիմադիր որոշ գործիչներ ասում են, թե Նիկոլ Փաշինյանն է մեղավոր պատերազմի սկսման հարցում, նրա՝ «Արցախը Հայաստան է և վերջ» բացականչությունն է լեգիտիմացրել պատերազմը։ Իսկ Փաշինյանն էլ հակադարձում է, ասելով, թե պատերազմը չէր ավարտվել, շարունակվում էր, նախկիններն են մեղավոր, որ անավարտ են թողել։

Իրականությունն այն է, որ պատերազմը սկսել է ոչ թե Փաշինյանն, այլ Ադրբեջանը։ Մինչ այդ էլ Բաքուն ագրեսիվ հռետորաբանություն էր զարգացնում, ուժի սպառնալիք կիրառում։ Ադրբեջանին այս պատերազմում աջակցություն են խոստացել ու ցուցաբերել Բելառուսը, Ռուսաստանը, Թուրքիան։ Սեպտեմբերի 27-ից առաջ Թուրքիան և Ադրբեջանը համատեղ զորավարժություններ էին անցկացնում։ Թուրքիան մեծապես օգնել ու աջակցել է Ադրբեջանում ոչ միայն սպառազինությամբ։ Իսկ Ռուսաստանն էլ Փաշինյանին ստիպել է հանձնվել։ Այսինքն՝ ո՛չ Փաշինյանը, ո՛չ էլ նախկիններն ուղղակի չեն սկսել 44-օրյա պատերազմը։ Այն սկսել են չբարեկամները ձեռք-ձեռքի տված ու տևական ժամանակ նախապատրաստվելով։

Առավել կարևոր է պարզել պատճառները, կամ ինչպես ասում են՝ պատերազմի լեգիտիմությունը։ Այս հարցում մեծ աշխատանք է կատարել կրկին Թուրքիան։ Նա աշխարհին համոզել է, որ Հայաստանը դեմ է քաղաքակրթությանը, ամբողջովին ու ինքնամոռաց սպասարկում է ռուսական շահերը, պատժի ենթակա է։ Անձամբ Փաշինյանն էլ է խոստովանել, որ այդ ժամանակ ֆորպոստի վարչապետ էր աշխատում, ստորադասում ազգային շահերը։ ՀՀ-ն միջազգային հարթկներում քվեարկում էր ՌԴ օգտին։ Իսկ Սիրիա զորք ուղարկելը ոչ մի կասկած չթողեց, որ ՀՀ-ում ռուսական շահերով են առաջնորդվում։ Ռուսաստանն էլ վստահ էր, որ եթե աջակցի Ադրբեջանին Արցախի զավթման հարցում, ՀՀ-ն, միևնույն է՝ երես չի թեքի։ Այսինքն՝ Նիկոլ Փաշինյանի ու վառ ռուսամետ քաղաքականությունն է լեգիտիմացրել 44-օրյա պատերազմը։ Եվ այս հարցում Փաշինյանի՝ «Արցախը Հայաստան է, և վերջ» բացականչությունը ընդամենը մատի փաթաթան է։

Կարճ ասած՝ թշնամիներն են սկսել պատերազը։ Եվ պատերազմի լեգիտիմություն են ձեռք բերել Նիկոլ Փաշինյանի սխալ քաղաքականության արդյունքում, որի հիմքերը դրվել են նախկինների օրոք։

Թաթուլ Մկրտչյան