Մշակույթ
3 տարի առաջ - 20:16 07-07-2023
Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ կըլլան, քան մենք․ Երուխանի ծննդյան օրն է
1870 թ․ հենց այս օրն է Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում ծնվել արևմտահայ գրող, հրապարակախոս, մանկավարժ Երուխանը։ Թեև ողբերգական էր նրա վախճանը, բայց անսահման լուսավոր էր նրա միտքը, ստեղծագործությունը՝ լի իր ցեղի հերոսական զոհաբերության ու փառովոր անցյալի պատկերներով։
Երուխանն անսահման լավատես մարդ էր, սակայն իր լավատեսության մեջ նա երբեք չէր կորցնում իրականությունը տեսնելու և ճանաչելու, սառը դատելու կարողությունը։ Նա վստահ էր, որ պիտի գա «հանուր կյանքի արշալույսը վառ հագած»։
1913 թ․ամռանը Խարբերդում մեծ շուքով նշվում էր հայոց գրերի գյուտի 1500 և հայ տպագրության գյուտի 400-ամյակները։ Այն բացվեց Երուխանի ոգեշունչ խոսքով․ «․․․․ Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ, քան մենք, զմայլանքով պիտի խոնարհին այս գերազանցորեն շքեղ ու սրտաշարժ եղանակին առջև, որով ներկա սերունդը իր ծովածավալ տառապանքներուն և անհնարին արհավիրքներու մեջ կրցավ փառքի ամենաբարձր գահուն վրա բազմացնել զանոնք․ Սահակն ու Մեսրոպը։ Այն ցողը, որ իր անցյալ փառքերը տոնելու և սրբացնելու եղանակը գիտե, որ գիտե մտքին ու գրին տալ բարձրագույն դերը, որուն անոնք կոչված են, այն ցեղը դրապես կապացուցանե, թե ինքը հզոր ու գեղեցիկ իդեալներու կձգտի»։՝
Երուխանն ակտիվորեն ուսումնասիրում էր գավառի կյանքը՝ թղթակցելով մամուլին։ Նա լավ էր տեսնում այն կուտակված ամպերը, որոնք վաղ թե ուշ պայթելու էին իր ժողովրդի գլխին։ Նա հոգեկան խոր տագնապեր էր ապրում։ Դեռևս 1914 թ․ հունվարի 29-ի նամակում գրում էր․ «․․․․ամեն բան մազի վրա է։ Անցյալ օրը տեղվույս նախնական դատարանին դատավորը․․․ հայտարարեց հայերու, որ եթե ընտրությանց չմասնակցին, ահռելի կերպով պիտի ջարդեն հայերը, ինչպես ըրին Ադանա։ Եվ այդ իթթիհատական սրիկան դատավոր է․ մնացածը դատե»։
Երուխանն էլ չխուսափեց աղետից․ 1915 թ․ մայիսի 1-ին նա ձերբակալվեց։ Նրան ու իր մի քանի գրչընկերների անասելի տանջանքների ենթարկելուց հետո տարան Դևե Բոյնի և գլխատեցին կացնով ու մանգաղով։
Մտավորականը նախատակվեց՝ 45 տարին դեռ չբոլորած։ Ցավոք, Երուխանը չհասցրեց կերտել իր ստեղծագործության հերոսական կերպարին, բայց նա ինքը «վճռական ու վերջնական երջանկությանը նվիրված» հերոսական կերպարն էր։
Երուխանն անսահման լավատես մարդ էր, սակայն իր լավատեսության մեջ նա երբեք չէր կորցնում իրականությունը տեսնելու և ճանաչելու, սառը դատելու կարողությունը։ Նա վստահ էր, որ պիտի գա «հանուր կյանքի արշալույսը վառ հագած»։
1913 թ․ամռանը Խարբերդում մեծ շուքով նշվում էր հայոց գրերի գյուտի 1500 և հայ տպագրության գյուտի 400-ամյակները։ Այն բացվեց Երուխանի ոգեշունչ խոսքով․ «․․․․ Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ, քան մենք, զմայլանքով պիտի խոնարհին այս գերազանցորեն շքեղ ու սրտաշարժ եղանակին առջև, որով ներկա սերունդը իր ծովածավալ տառապանքներուն և անհնարին արհավիրքներու մեջ կրցավ փառքի ամենաբարձր գահուն վրա բազմացնել զանոնք․ Սահակն ու Մեսրոպը։ Այն ցողը, որ իր անցյալ փառքերը տոնելու և սրբացնելու եղանակը գիտե, որ գիտե մտքին ու գրին տալ բարձրագույն դերը, որուն անոնք կոչված են, այն ցեղը դրապես կապացուցանե, թե ինքը հզոր ու գեղեցիկ իդեալներու կձգտի»։՝
Երուխանն ակտիվորեն ուսումնասիրում էր գավառի կյանքը՝ թղթակցելով մամուլին։ Նա լավ էր տեսնում այն կուտակված ամպերը, որոնք վաղ թե ուշ պայթելու էին իր ժողովրդի գլխին։ Նա հոգեկան խոր տագնապեր էր ապրում։ Դեռևս 1914 թ․ հունվարի 29-ի նամակում գրում էր․ «․․․․ամեն բան մազի վրա է։ Անցյալ օրը տեղվույս նախնական դատարանին դատավորը․․․ հայտարարեց հայերու, որ եթե ընտրությանց չմասնակցին, ահռելի կերպով պիտի ջարդեն հայերը, ինչպես ըրին Ադանա։ Եվ այդ իթթիհատական սրիկան դատավոր է․ մնացածը դատե»։
Երուխանն էլ չխուսափեց աղետից․ 1915 թ․ մայիսի 1-ին նա ձերբակալվեց։ Նրան ու իր մի քանի գրչընկերների անասելի տանջանքների ենթարկելուց հետո տարան Դևե Բոյնի և գլխատեցին կացնով ու մանգաղով։
Մտավորականը նախատակվեց՝ 45 տարին դեռ չբոլորած։ Ցավոք, Երուխանը չհասցրեց կերտել իր ստեղծագործության հերոսական կերպարին, բայց նա ինքը «վճռական ու վերջնական երջանկությանը նվիրված» հերոսական կերպարն էր։
Ամենից շատ դիտված
16:14 Հունվարից այլընտրանք չենք ունենալու․ EMIS-ի կանոնները խստանալու են․ ինչ է սպասվում ուսուցիչներին
22:47 Տեսնելով ինքնասպանություն գործած ամուսնուն՝ Միլենա Պետրոսյանը դուրս չի եկել մեքենայից
14:14 Մեղրիում ԱԹՍ-ներով երեք ենթադրյալ ադրբեջանցիների են որոնում. պատասխանատու մարմինները լռում են
18:47 Բոլոր հնարավոր միջոցներով հարձակվել են ինձ վրա, բայց ինձ լռեցնել հնարավոր չէ. Էդգար Ղազարյան
19:39 Տավուշի մարզում 51-ամյա վարորդը «ԿամԱԶ»-ով գլխիվայր հայտնվել է ձորակում․ կա վիրավոր
09:00 Սասուն Միքայելյան. հերթական կեղծ ամուսնալուծությո՞ւն, թե՞ «կորցրել են հայտարարագիրը»
09:12 Նիկոլ Փաշինյանի միջնորդությամբ դատարանը արգելանք է դրել իմ բանկային հաշիվների վրա. Էդգար Ղազարյան
14:50 Արարատի մարզում աշակերտը գետնին է գցել ու ոտքերով հարվածել համադասարանցուն. դեպքից հետո երեխայի հայրը հայհոյել է տուժածի մորը
12:01 Լուկաշենկո․ հույս ունեմ՝ Հայաստանը ևս 2029 թվականին կստանձնի ԱՊՀ նախագահությունը
13:30 Հրատապ շինարարական աշխատանքներ՝ Երևանի բոլոր մանկապարտեզներում
Ձեզ գուցե հետաքրքրի
Կապ
սոց․ ցանցեր
Կայքում հրապարակված նյութերը պարտադիր չէ, որ արտահայտեն oragir.news-ի խմբագրության տեսակետը: