Մշակույթ
3 տարի առաջ - 20:16 07-07-2023
Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ կըլլան, քան մենք․ Երուխանի ծննդյան օրն է
1870 թ․ հենց այս օրն է Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում ծնվել արևմտահայ գրող, հրապարակախոս, մանկավարժ Երուխանը։ Թեև ողբերգական էր նրա վախճանը, բայց անսահման լուսավոր էր նրա միտքը, ստեղծագործությունը՝ լի իր ցեղի հերոսական զոհաբերության ու փառովոր անցյալի պատկերներով։
Երուխանն անսահման լավատես մարդ էր, սակայն իր լավատեսության մեջ նա երբեք չէր կորցնում իրականությունը տեսնելու և ճանաչելու, սառը դատելու կարողությունը։ Նա վստահ էր, որ պիտի գա «հանուր կյանքի արշալույսը վառ հագած»։
1913 թ․ամռանը Խարբերդում մեծ շուքով նշվում էր հայոց գրերի գյուտի 1500 և հայ տպագրության գյուտի 400-ամյակները։ Այն բացվեց Երուխանի ոգեշունչ խոսքով․ «․․․․ Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ, քան մենք, զմայլանքով պիտի խոնարհին այս գերազանցորեն շքեղ ու սրտաշարժ եղանակին առջև, որով ներկա սերունդը իր ծովածավալ տառապանքներուն և անհնարին արհավիրքներու մեջ կրցավ փառքի ամենաբարձր գահուն վրա բազմացնել զանոնք․ Սահակն ու Մեսրոպը։ Այն ցողը, որ իր անցյալ փառքերը տոնելու և սրբացնելու եղանակը գիտե, որ գիտե մտքին ու գրին տալ բարձրագույն դերը, որուն անոնք կոչված են, այն ցեղը դրապես կապացուցանե, թե ինքը հզոր ու գեղեցիկ իդեալներու կձգտի»։՝
Երուխանն ակտիվորեն ուսումնասիրում էր գավառի կյանքը՝ թղթակցելով մամուլին։ Նա լավ էր տեսնում այն կուտակված ամպերը, որոնք վաղ թե ուշ պայթելու էին իր ժողովրդի գլխին։ Նա հոգեկան խոր տագնապեր էր ապրում։ Դեռևս 1914 թ․ հունվարի 29-ի նամակում գրում էր․ «․․․․ամեն բան մազի վրա է։ Անցյալ օրը տեղվույս նախնական դատարանին դատավորը․․․ հայտարարեց հայերու, որ եթե ընտրությանց չմասնակցին, ահռելի կերպով պիտի ջարդեն հայերը, ինչպես ըրին Ադանա։ Եվ այդ իթթիհատական սրիկան դատավոր է․ մնացածը դատե»։
Երուխանն էլ չխուսափեց աղետից․ 1915 թ․ մայիսի 1-ին նա ձերբակալվեց։ Նրան ու իր մի քանի գրչընկերների անասելի տանջանքների ենթարկելուց հետո տարան Դևե Բոյնի և գլխատեցին կացնով ու մանգաղով։
Մտավորականը նախատակվեց՝ 45 տարին դեռ չբոլորած։ Ցավոք, Երուխանը չհասցրեց կերտել իր ստեղծագործության հերոսական կերպարին, բայց նա ինքը «վճռական ու վերջնական երջանկությանը նվիրված» հերոսական կերպարն էր։
Երուխանն անսահման լավատես մարդ էր, սակայն իր լավատեսության մեջ նա երբեք չէր կորցնում իրականությունը տեսնելու և ճանաչելու, սառը դատելու կարողությունը։ Նա վստահ էր, որ պիտի գա «հանուր կյանքի արշալույսը վառ հագած»։
1913 թ․ամռանը Խարբերդում մեծ շուքով նշվում էր հայոց գրերի գյուտի 1500 և հայ տպագրության գյուտի 400-ամյակները։ Այն բացվեց Երուխանի ոգեշունչ խոսքով․ «․․․․ Մեր հաջորդ սերունդները անտարակույս ավելի երջանիկ, քան մենք, զմայլանքով պիտի խոնարհին այս գերազանցորեն շքեղ ու սրտաշարժ եղանակին առջև, որով ներկա սերունդը իր ծովածավալ տառապանքներուն և անհնարին արհավիրքներու մեջ կրցավ փառքի ամենաբարձր գահուն վրա բազմացնել զանոնք․ Սահակն ու Մեսրոպը։ Այն ցողը, որ իր անցյալ փառքերը տոնելու և սրբացնելու եղանակը գիտե, որ գիտե մտքին ու գրին տալ բարձրագույն դերը, որուն անոնք կոչված են, այն ցեղը դրապես կապացուցանե, թե ինքը հզոր ու գեղեցիկ իդեալներու կձգտի»։՝
Երուխանն ակտիվորեն ուսումնասիրում էր գավառի կյանքը՝ թղթակցելով մամուլին։ Նա լավ էր տեսնում այն կուտակված ամպերը, որոնք վաղ թե ուշ պայթելու էին իր ժողովրդի գլխին։ Նա հոգեկան խոր տագնապեր էր ապրում։ Դեռևս 1914 թ․ հունվարի 29-ի նամակում գրում էր․ «․․․․ամեն բան մազի վրա է։ Անցյալ օրը տեղվույս նախնական դատարանին դատավորը․․․ հայտարարեց հայերու, որ եթե ընտրությանց չմասնակցին, ահռելի կերպով պիտի ջարդեն հայերը, ինչպես ըրին Ադանա։ Եվ այդ իթթիհատական սրիկան դատավոր է․ մնացածը դատե»։
Երուխանն էլ չխուսափեց աղետից․ 1915 թ․ մայիսի 1-ին նա ձերբակալվեց։ Նրան ու իր մի քանի գրչընկերների անասելի տանջանքների ենթարկելուց հետո տարան Դևե Բոյնի և գլխատեցին կացնով ու մանգաղով։
Մտավորականը նախատակվեց՝ 45 տարին դեռ չբոլորած։ Ցավոք, Երուխանը չհասցրեց կերտել իր ստեղծագործության հերոսական կերպարին, բայց նա ինքը «վճռական ու վերջնական երջանկությանը նվիրված» հերոսական կերպարն էր։
Ամենից շատ դիտված
20:29 ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ պետի հրամանով՝ դիրքապահ զինվորը իրեն ամրակցված մարտական զենքը պետք է կրի առանց փամփուշտատուփի
16:31 Լևոնի կինը փորձում էր երեխային բացատրել, որ հնարավոր է՝ Սպայդեր մենն է եկել․ երեխաները շփոթված էին
18:03 Նիկոլ Փաշինյանի որդին հաշվառվել է պրեմիում դասի շենքում
12:43 Արմավիրի մարզում մի գյուղ կա, որի նախկին անունն էր Քյոլանլու, իրա ներկա անունն է՝ Գրիբոյեդով
20:45 44-օրյայի մասնակից, 1-ին կարգի հաշմանդամ սպայի մորը տուգանել են անվճար երթևեկության քարտով տրանսպորտում իբրև չվճարելու համար
23:20 Պն նախարարն էլ, ԳՇ պետն էլ պետք է հրաժարական տան. հարցում
21:14 Երևանի կենտրոնում կառուցվող էլիտար շենքում աշխատակիցը 7-րդ հարկից ընկել է վերելակի հորանը. նրան փրկել չի հաջողվել
11:22 Փաշինյանին թվում է, որ իր հերսոտած ելույթներով ինքն իրեն մաքրելու է պատմության առաջ
19:48 ՀՀ-ն երբեք չի անդամակցի քրոնիկ հիվանդություններով տառապող ԵՄ-ին, բայց կփչացնի հարաբերությունները ՌԴ-ի հետ
18:35 Այսօր պայմանագրային զինծառայողի են գտել կախված վիճակում․ ArmLur
Ձեզ գուցե հետաքրքրի
Կապ
սոց․ ցանցեր
Կայքում հրապարակված նյութերը պարտադիր չէ, որ արտահայտեն oragir.news-ի խմբագրության տեսակետը: