34-ից 50-րդ հորիզոնական․ ՀՀ-ն մամուլի ազատության հետընթաց է գրանցել

«Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) կազմակերպության 2026 թվականի զեկույցը փաստում է՝ Հայաստանը զգալի նահանջ է գրանցել Մամուլի ազատության համաշխարհային ինդեքսում։ 180 երկրների շարքում ՀՀ-ն զբաղեցրել է 50-րդ հորիզանականը՝ նախորդ տարվա 34-րդ տեղի համեմատ։

Թարմացված տվյալներով՝ Հայաստանն այս տարի 180 երկրների շարքում 67,02 միավորով զբաղեցրել է 50-րդ հորիզանականը մինչդեռ 2025թ 73,96 միավորով 34-րդ տեղում էր։

Զեկույցում նշվում է որ չնայած երկրի բազմազան մեդիա լանդշաֆտին, լրատվական դաշտը մնում է խիստ բևեռացված, ինչն արտացոլում է ներքաղաքական իրական պատկերը։ Սոցիալական մեդիան, որն օրական օգտագործվում է բնակչության 2/3-ի կողմից, դարձել է տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը։ 2018-ի Թավշյա հեղափոխությունից հետո ստեղծվել են բազմաթիվ նոր մեդիա հարթակներ, և անկախ լրատվական կայքեր, ինչպիսիք են Civilnet.am-ը, Hetq.am-ը, Factor.am-ը և Azatutyun.am-ը, որոնք զարգանում են՝ իրականացնելով ժողովրդավարության համար կարևոր անկախ վերահսկող դեր։ Այնուամենայնիվ, հեռարձակվող և տպագիր մեդիայի մեծ մասը, որը կապված է խոշոր քաղաքական և առևտրային շահերի հետ, շարունակում է ենթարկվել ճնշումների։

Զեկույցում անդրադաձ կա նաև ատելության խոսքին, նշելով, որ Հայաստանն այսօր բախվում է ապատեղեկատվության և ատելության խոսքի աննախադեպ մակարդակի, որը սնվում է ներքին լարվածությամբ, սահմանային անվտանգության խնդիրներով և Ռուսաստանի ու Եվրամիության միջև երկրի ունեցած բարդ աշխարհաքաղաքական դիրքով։

Զեկույցը կազմողները նշում են, որ ՀՀ-ում լրագրողներն ավելի ու ավելի հաճախ են դառնում համակարգված թիրախավորման զոհ, հատկապես երբ լուսաբանում են Ադրբեջանի հետ բանակցությունները կամ հայ-ռուսական լարված հարաբերությունները։

«Լրագրողները մշտապես ենթարկվում են վիրավորանքների, ճնշումների և նույնիսկ ֆիզիկական բռնության, որոնք հաճախ մնում են անպատիժ։ Սա հանգեցնում է ինքնագրաքննության և մասնագիտության հեղինակազրկմանը»,- ասված է զեկույցում։

Իրավիճակը բարդանում է նաև տնտեսական գործոններով։ Լրատվամիջոցների մեծ մասը վերահսկվում է քաղաքական շարժումներին մոտ կանգնած անձանց կողմից կամ ֆինանսավորվում է ազդեցիկ հանրային գործիչների կողմից։ Քիչ թվով լրատվամիջոցներ են կիրառել վճարովի բաժանորդագրության մոդելներ, իսկ գովազդային շուկան շարունակում է մնալ ոչ զարգացած, ինչը սահմանափակում է մասնավոր լրատվամիջոցների ֆինանսական անկախությունը։ Միևնույն ժամանակ պետական լրատվամիջոցները խուսափում են կառավարության հասցեին որևէ քննադատությունից։

Լրագրողական համայնքը շարունակում է աշխատել անհանդուրժողականության մթնոլորտում, որտեղ քաղաքական էլիտաների կողմից հնչող հակամեդիա հռետորաբանությունը, վիրավորանքներն ու ֆիզիկական բռնության դեպքերը հաճախ մնում են անպատիժ՝ հանգեցնելով ինքնագրաքննության և մասնագիտության հեղինակազրկման։ Այս ամենը տեղի է ունենում մի իրավական միջավայրում, որը, չնայած որոշ բարեփոխումների, դեռևս բավարար չափով չի պաշտպանում մամուլի ազատությունը և լիարժեք չի համապատասխանում եվրոպական չափանիշներին, հատկապես պետական տեղեկատվության հասանելիության սահմանափակումների հարցում։

Զեկույցում նշվում է նաև ՀՀ իշխանությունների անպատասխանու գործելաոճի մասին։ Կառավարությունը հաճախ սահմանափակում է պետական տեղեկատվության հասանելիությունը՝ ուշացնելով կամ մերժելով հարցումները, ինչը լրացուցիչ խոչընդոտ է հետաքննող լրագրողների համար։

Անի Կեսոյան Անի Կեսոյան