Բաքվի նվերը Փաշինյանին. Սուրեն Սուրենյանց

Քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցի տելեգրամյան գրառումը.

Բաքվի նվերը Փաշինյանին

Ադրբեջանի խորհրդարանի պատգամավոր Հուդրաթ Հասանղուլիևի Բաքվում հնչեցրած հայտարարությունը, ըստ որի հնարավոր է խաղաղության պայմանագրի ստորագրում մինչև Հայաստանում կայանալիք հերթական ընտրությունները, առաջին հայացքից կարող է ընկալվել որպես ադրբեջանական դիրքորոշման որոշակի մեղմացում։ Սակայն դա մակերեսային ընկալում է:

Ավտորիտար համակարգում որևէ պատգամավորի նման հայտարարություն չի կարող լինել ինքնաբուխ։ Առավել ևս, երբ խոսքը վերաբերում է արտաքին քաղաքականության առանցքային հարցին, որը տարիներ շարունակ գտնվում է Ադրբեջանի նախագահի անմիջական վերահսկողության ներքո։ Հետևաբար, այս հայտարարությունը պետք է ընկալել որպես Բաքվի կողմից փոխանցվող համակարգված քաղաքական ազդակ:

Ի դեպ, նման հայտարարությունները հաճախ փորձարկում են հանրային արձագանքը և միջազգային դիրքորոշումները՝ առանց պաշտոնական հանձնառության։

Բաքվի հիմնական պահանջը չի փոխվել։ Ադրբեջանը շարունակում է պնդել, որ Հայաստանը պետք է ստանձնի սահմանադրական պարտավորություն՝ իր հիմնական օրենքում բացառելով Ադրբեջանին ուղղված որևէ տարածքային ակնարկ։ Փոփոխվել է ոչ թե պահանջի բովանդակությունը, այլ դրա ներկայացման հերթականությունը։ Եթե նախկինում Բաքուն պահանջում էր նախ փոխել Սահմանադրությունը, ապա միայն հետո խոսել խաղաղության պայմանագրի մասին, այժմ առաջարկվում է հակառակ տարբերակը՝ նախ ստորագրում, սակայն այն պայմանով, որ պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը փաստացի կապվելու է սահմանադրական փոփոխությունների իրականացման հետ։ Այս մոտեցումը խաղաղության պայմանագիրը վերածում է ոչ թե գործընթացի ավարտի, այլ քաղաքական և իրավական ճնշման նոր գործիքի։

«Մինչև հունիս» ձևակերպումը պատահական չէ։ Այն ուղղակիորեն կապված է Հայաստանի ընտրական օրացույցի հետ և հաշվարկված է ընտրություններին նախորդող փուլում ներքաղաքական դաշտի վրա ազդեցություն գործելու նպատակով։ Մինչև ընտրությունները խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը գործող իշխանությանը հնարավորություն է տալիս հանդես գալ որպես «խաղաղություն ապահովող» ուժ՝ ապահովելով արտաքին քաղաքական աջակցություն և ներքին լեգիտիմության լրացուցիչ ռեսուրսներ։ Այս համատեքստում խաղաղության գործընթացը դուրս է բերվում անվտանգության և պետական շահի հարթությունից և տեղափոխվում ընտրական տեխնոլոգիաների դաշտ։

Եթե խաղաղության պայմանագիրը ստորագրվում է մինչև ընտրությունները, սակայն հետագայում սահմանադրական փոփոխությունները չեն իրականացվում կամ հանրաքվեն ձախողվում է, Ադրբեջանը ստանում է առավել շահեկան դիրք։ Այդ դեպքում Բաքուն կարող է պնդել, որ Հայաստանը խախտել է իր ստանձնած պարտավորությունները։ Սա Ադրբեջանին հնարավորություն է տալիս միջազգային հարթակներում նախաձեռնել ճնշման նոր փուլ՝ արդեն իրավաքաղաքական հիմնավորումներով։

Կարճաժամկետ քաղաքական հաշվարկով այս իրավիճակը կարող է ընկալվել որպես ակնհայտ նվեր գործող իշխանությանը և անձամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին։ Սակայն պետական և ռազմավարական տեսանկյունից այն ավելի շուտ թակարդ է, քանի որ խաղաղության պայմանագիրը դառնում է ոչ թե անվտանգության երաշխիք, այլ Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացների վրա արտաքին ազդեցության գործիք։