Թրամփը դավաճանու՞մ է Իսրայելին․ Պաղեստինի անկախության ճանաչման գինը

Մեծ Բրիտանիան պատմական որոշում է կայացրել ճանաչելու Պաղեստինի պետականությունը՝ այն բանից հետո, երբ Քիր Ստարմերը հայտարարեց, որ Գազայում հումանիտար ճգնաժամը վատթարացել է, քանի որ ամռանը նա կոչ էր արել Իսրայելին փոխել իր կուրսը։

Այս քայլը, որը հաջորդեց հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի դիրքորոշման փոփոխությանը, հայտարարվեց վարչապետի կողմից՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 80-րդ նստաշրջանից առաջ, որի ընթացքում Մեծ Բրիտանիան այս շաբաթ կճանաչի Պաղեստինի պետականությունը։

Այն տեղի է ունենում այն բանից հետո, երբ Ֆրանսիան, Ավստրալիան, Բելգիան և Կանադան վերջերս հայտարարեցին Պաղեստինը ճանաչելու իրենց ծրագրերի մասին, իսկ Բրիտանիան նշեց, որ նման քայլից կհրաժարվեր միայն այն դեպքում, եթե Իսրայելը հրատապ քայլեր ձեռնարկեր պատերազմն ավարտելու ուղղությամբ։

Իսրայելին Գազայի վրա հարվածները դադարեցնելու համար գլոբալ ճնշում գործադրելու նպատակով կազմակերպված համատեղ նախաձեռնության շրջանակներում Սթարմերի հայտարարությունն արվեց միևնույն ժամանակ, երբ Կանադան և Ավստրալիան ևս հաստատեցին, որ ճանաչում են Պաղեստինը։

Իսրայելը և ԱՄՆ-ը քննադատել են այդ որոշումները՝ դրանք որակելով որպես «պարգև ՀԱՄԱՍ-ին»։

Սակայն Սթարմերն ու նախարարները մերժել են այդ պնդումը, իսկ վարչապետը կիրակի օրը հայտարարեց ՀԱՄԱՍ-ի դեմ պատժամիջոցների նոր ալիքի մասին՝ այն անվանելով «վայրենի ահաբեկչական կազմակերպություն»։ Նա կրկին պահանջեց ազատ արձակել հոկտեմբերի 7-ի հարձակումների ժամանակ առևանգված պատանդներին։

Մինչ այժմ Պաղեստինի ինքնիշխանության ճանաչումը հիմնականում սահմանափակվել էր Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի և Ասիայի այն երկրների կողմից, որոնք պատմականորեն քննադատել են Իսրայելին։

Ինչու ԱՄՆ-ը թույլ տվեց Մեծ Բրիտանիային ճանաչել Պաղեստինը

Թեպետ Վաշինգտոնը պաշտոնապես շարունակում է պահպանել Իսրայելի անվտանգության գլխավոր գործընկերոջ իր դերը և քննադատել Պաղեստինի պետականության ճանաչման միակողմ քայլերը, ԱՄՆ-ն չի խոչընդոտել Մեծ Բրիտանիայի որոշմանը։ Դրա պատճառները բազմաշերտ են․ Գազայի պատերազմից հետո միջազգային հանրության մոտ աճում է դժգոհությունը Իսրայելի գործողությունների հանդեպ։ ԱՄՆ-ը փորձում է նվազեցնել իր դեմ ուղղված քննադատությունը՝ թույլ տալով դաշնակիցներին հանդես գալ հավասարակշռող քայլերով։

Լոնդոնի որոշումը բացահայտ արգելելու փորձը կարող էր լարել ամերիկա-բրիտանական հարաբերությունները։ Վաշինգտոնը չի ցանկացել գնալ այդ գնով, հատկապես Ուկրաինայի պատերազմով և Չինաստանի հետ մրցակցությամբ պայմանավորված աշխարհաքաղաքական ճնշումների ներքո։

Թեև ԱՄՆ-ը հրապարակայնորեն քննադատում է Պաղեստինի ճանաչումը, այն կարող է նաև անուղղակի ազդակ լինել Իսրայելին՝ ցուցադրելով, որ եթե պատերազմը չդադարի և երկպետական բանակցությունները չվերականգնվեն, ապա անգամ ամենամոտ դաշնակիցները գնալու են տարբեր ուղիներով։

ԱՄՆ վարչակազմը զգուշանում է նաև ներպետական լարվածությունից՝ կապված իսրայելա-պաղեստինյան հարցի շուրջ հասարակական բաժանումների հետ։ Թույլ տալով դաշնակիցներին լինել «փափուկ ընդդիմություն», Վաշինգտոնը փորձում է չվնասել սեփական ընտրական հավասարակշռությանը։

Պաղեստինի անկախության գինը․ Գազա

Պաղեստինի անկախության ճանաչման գործընթացը կարող է հաղթանակ թվալ պաղեստինցիների համար, բայց իրական գինը, ցավոք, այսօր վճարվում է Գազայում։

Իսրայելը և նրա դաշնակիցները պնդում են, որ այս ճանաչումները «պարգև են ՀԱՄԱՍ-ին»։ Սա վտանգ է ստեղծում, որ Պաղեստինի ինքնիշխանության գաղափարը երկարաժամկետ կտրվածքով կապվի ռազմական բախումների ու բռնության հետ, ոչ թե խաղաղ բանակցային գործընթացի։

Արևմուտքի որոշ երկրներ, այդ թվում Մեծ Բրիտանիան, փորձում են ցույց տալ, որ անկախ հումանիտար ճգնաժամից՝ պատրաստ են առաջ մղել երկպետական լուծման գաղափարը։ Բայց եթե պատերազմը շարունակվի, այդ ճանաչումը կարող է ընկալվել որպես սիմվոլիկ քայլ, մինչդեռ Գազան մնում է ավերակների մեջ։

Այսպիսով, անկախության ճանաչման ճանապարհին Գազան այսօր կարծես դարձել է գործիք և զոհասեղան․ աշխարհը փորձում է «կարգավորել» քաղաքական հարցը, բայց դրա գինը վճարվում է այդտեղ ապրող մարդկանց կյանքերով։

Իսկ Գազայի հարցը շարունակում է մնալ օրակարգային, դրա լուծման վարկածները շատ են․ նախ թե երկպետական լուծման ճանապարհը վերականգնվի, ապա Գազան, Արևմտյան շրջանով միասին, կընդգրկվի ապագա Պաղեստին պետության կազմում։ Սա այն տարբերակն է, որին ՄԱԿ-ն ու բազմաթիվ երկրներ շարունակում են աջակցել։

Շրջանառվում է նաև այն գաղափարը, որ Գազան ժամանակավորապես դրվի ՄԱԿ-ի կամ միջազգային կոալիցիայի հսկողության ներքո՝ հումանիտար ճգնաժամը հաղթահարելու և կառավարման նոր մեխանիզմ ստեղծելու նպատակով։
Կա նաև այսպես կոչված վտանգավոր տարբերակը, որով Գազան կմնա «անորոշ տարածք», մասնատված և մասամբ Իսրայելի ռազմական վերահսկողության տակ։ Այդ դեպքում այն կարող է դառնալ մշտական հակամարտության օջախ, առանց հստակ պետական պատկանելության։
Սակայն քաղաքական մտքի տեսաբաններից շատերը վստահ են, որ Պաղեստինը իր ակնախության ճանաչմամբ, հարցը տանելու է նրան, որ Գազան կմնա Պաղեստին պետության ճանաչված տարածք։
Պաղեստինի ճանաչման պատմությունը
1988 թվականին Պաղեստինի ազատագրության կազմակերպությունը (ՊԱԿ)՝ որպես պաղեստինցի ժողովրդի պաշտոնական ներկայացուցիչ, պաշտոնապես հռչակեց Պաղեստինի պետության ստեղծումը։
Փաստացի, պաղեստինցիները սահմանափակ ինքնակառավարում ունեն Իսրայելի կողմից օկուպացված Արևմտյան ափի որոշ հատվածներում՝ Պաղեստինյան ինքնավարության (ՊԻ) միջոցով։
ՊԻ-ն 2007-ին կորցրեց վերահսկողությունը Գազայի հատվածում, որը անցավ ՀԱՄԱՍ-ի ձեռքը։ ՄԱԿ-ը համարում է, որ երկու տարածքներն էլ Իսրայելի օկուպացիայի տակ են և միասին կազմում են մեկ քաղաքական միավոր։ Պաղեստինցիները նաև ցանկանում են, որ Արևելյան Երուսաղեմն ընդգրկվի ապագա պետության կազմում։
Այս պահին ՄԱԿ-ի 193 անդամ պետություններից 147-ը ճանաչում են Պաղեստինի պետականությունը։
Պաղեստինը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում ոչ անդամ դիտորդ պետության կարգավիճակ ունի 2012թ․ նոյեմբերից։
Անցած տարի ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան Պաղեստինին տրամադրեց լրացուցիչ իրավունքներ, այդ թվում՝ անդամ պետությունների հետ միասին նստելու, առաջարկներ ներկայացնելու և հանձնաժողովների աշխատանքներին մասնակցելու իրավունք։ Այնուամենայնիվ, Պաղեստինը դեռևս չունի լիիրավ անդամության իրավունք։
ԵՄ-ում Պաղեստինը ճանաչել են Շվեդիան, Սլովենիան, Իռլանդիան և Իսպանիան։ Եվրամիության մի շարք երկրներ ևս այդ քայլն արել էին մինչև միությանը միանալը՝
Բուլղարիա

Կիպրոս

Չեխիա

Հունգարիա

Ռումինիա

Լեհաստան

Սլովակիա


ԵՄ այլ երկրներ՝ Ֆրանսիան, Մալտան, Բելգիան, Պորտուգալիան և Լյուքսեմբուրգը, այժմ ևս հայտնել են Պաղեստինը ճանաչելու իրենց մտադրության մասին։ Անդորրան և Սան Մարինոն, որոնք ԵՄ անդամ չեն, բայց սերտ հարաբերություններ ունեն, նույնպես պատրաստվում են հետևել նրանց։

Իտալիայի վարչապետ Ջորջիա Մելոնին անցած ամիս հայտարարեց, որ Պաղեստինի պետությունը ճանաչելը՝ մինչև դրա փաստացի ստեղծումը, կարող է հակաարդյունավետ լինել։
«Եթե թղթի վրա ճանաչվի մի բան, որը գոյություն չունի, կարող է թվալ, թե խնդիրը լուծված է, երբ իրականում այդպես չէ», — ասել է Մելոնին իտալական La Repubblica-ին։

Գերմանիայի կառավարության ներկայացուցիչն էլ հայտարարել է, որ Բեռլինը մոտ ապագայում չի պատրաստվում ճանաչել Պաղեստինի պետությունը՝ հավելելով, որ ներկայում իր առաջնահերթությունը «երկպետական լուծման երկարաժամկետ առաջընթացն» է։

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Թամի Բրյուսը ՄԱԿ-ի այն համաժողովը, որը կոչված էր քննարկելու Պաղեստինի ճանաչումը որպես երկպետական լուծման մաս, անվանել է «հրապարակային հնարք» և «պատուհաս հոկտեմբերի 7-ի զոհերի համար»։ Նա նաև նշեց, որ Մեծ Բրիտանիայի հայտարարությունը կարող է վտանգել իրավիճակը՝ «պարգևատրելով ՀԱՄԱՍ-ին»։

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ինքն էլ կասկածի տակ է դրել երկպետական լուծման գաղափարը՝ փետրվարին առաջարկելով ԱՄՆ-ի կողմից Գազայի վերահսկողության սահմանում։ Այս առաջարկը դատապարտվել է արաբական պետությունների, պաղեստինցիների և ՄԱԿ-ի կողմից՝ որպես «էթնիկ զտում», պնդում, որը Իսրայելը մերժել է։

Ք․ Սահակյան