Վարչապետի այս խոսքերը սպառնալիք են Հայաստանի պետականության համար. Լեմկինի ինստիտուտը` Փաշինյանին

Այսօր Լեմկինի ինստիտուտը հայտարարություն է տարածել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ Ցեղասպանությունը կասկածի տակ դնելու հայտարարությունների վերաբերյալ

Կից ներկայացնում ենք Oragir.News-ի թարգմանությունը:

«Վտանգի ենթարկելով մեզ, քանի որ մեզ կմեղադրեն «Դաշնակցական» կազմակերպություն լինելու կամ ռուսական փողեր վերցնելու և «կեղծ լուրեր» տարածելու մեջ՝ հատկապես Զորյան ինստիտուտի կողմից, որը անցած տարի պահանջեց, որ մենք ներողություն խնդրենք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից՝ նրան «թաքնված ցեղասպանության ժխտման» մեջ մեղադրելու համար, Լեմկինի ցեղասպանության կանխարգելման և մարդու անվտանգության ինստիտուտը կրկին ուշադրություն է հրավիրում վարչապետ Փաշինյանի վերջին հայտարարություններին` Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ, որոնք համապատասխանում են թուրքական ժխտողական նարատիվներին։ Նրա անիմաստ հայտարարությունները անտեսում են Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ տասնամյակների պատմական ուսումնասիրությունները, որոնք կատարվել են թուրք, գերմանացի, բրիտանացի, ամերիկացի և հայ գիտնականների կողմից, նրա արտահայտությունները խոչընդոտում են Ցեղասպանության զոհերի արդարության պայքարը և վտանգավոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ են ստեղծում՝ հատկապես հաշվի առնելով Ադրբեջանի կողմից արցախահայերի ցեղասպանությունը և Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ դրա շարունակական սպառնալիքները։

Անցյալ շաբաթ վարչապետ Փաշինյանը Շվեյցարիայում հանդիպել է սփյուռքահայերի խմբի հետ և իրեն բնորոշ առեղծվածային լեզվով կարծես կասկածի տակ է առել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հաստատված պատմական նարատիվը։

Վարչապետն ասել է. «Մենք պետք է հասկանանք, թե ինչ է տեղի ունեցել և ինչու է տեղի ունեցել, ինչպես ենք դա ընկալել և ում միջոցով ենք ընկալել»։ Այնուհետև ավելացրել է. «Ինչո՞ւ 1939 թվականին Հայոց ցեղասպանության [ճանաչման] օրակարգ չկար, և ինչո՞ւ 1950 թվականին այն առաջ եկավ»։

Այս հայտարարությունը հնչեց մոտ տասը ամիս անց այն բանից հետո, երբ վարչապետը 2024 թվականի ապրիլին՝ Ցեղասպանության հիշատակի օրը, կարծես կասկածի տակ էր դրել Ցեղասպանության հաստատված պատմական փաստը, և երեք ամիս անց այն բանից հետո, երբ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը որոշեց հեռացնել Հայոց ցեղասպանությունը իր արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունների ցանկից։ Մենք այս հայտարարությունները և որոշումները դիտարկում ենք որպես Հայաստանի դիվանագիտական և ռազմական թուլության հետևանք՝ տարածաշրջանի թշնամական հարևանների նկատմամբ։ Սակայն մենք պարտավոր ենք մատնանշել ժխտողականության վտանգները և այն սպառնալիքները, որոնք կստեղծվեն հայկական ինքնիշխանության համար, նույնիսկ եթե այն կիրառվում է մեկ կամ մի քանի համաշխարհային գերտերությունների և տարածաշրջանային հեգեմոնների ճնշման ներքո։

Վարչապետի կողմից Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ հիմնական հարցերի՝ «ինչ է տեղի ունեցել և ինչու է տեղի ունեցել»՝ նորից բարձրացնելը վտանգավոր է, քանի որ այդ հարցերը արդեն հարյուր տարի ուսումնասիրության և վերլուծության առարկա են դարձել։ Ռաֆայել Լեմկինը՝ «ցեղասպանություն» եզրույթի հեղինակը, դեռ 1920-1930-ական թվականներին ուսումնասիրել է Հայոց ցեղասպանությունը՝ այն դարձնելով իր տեսության առանցքային օրինակներից մեկը։ Մինչև օրս գիտնականների շրջանում չկան տարաձայնություններ այն հարցում, որ Օսմանյան կայսրության կողմից հայերի նկատմամբ իրականացված ոճիրը ցեղասպանություն էր։

Վարչապետը կարծես թե ենթադրում է, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ջանքերը ունեն ինչ-որ թաքնված քաղաքական օրակարգ։ Փաշինյանը երբեք չի հստակեցրել, թե ովքեր են այդ ենթադրյալ դավադիրները և ինչի են փորձում հասնել, սակայն նա բազմիցս ակնարկել է նման տեսակետների մասին։

Թուրքիան ժխտում է, որ Օսմանյան կայսրությունը ցեղասպանություն է իրականացրել հայերի և այլ քրիստոնյաների նկատմամբ՝ բազմաթիվ պատճառներով.
• Խուսափելու իրավական պատասխանատվությունից, որը կարող է ներառել փոխհատուցում և տարածքային պահանջներ։
• Աջակցելու ազգային գաղափարներին, որոնք ներկայացնում է Թուրքիան՝ որպես առաջադեմ պետություն։
• Օժանդակելու թուրքական գերակայության գաղափարախոսությանը։
• Պաշտպանելու կայսրության վերականգնման գաղափարը, որը 20-րդ դարի սկզբին հանգեցրեց ցեղասպանության։
• Շարունակելու հայերին ներկայացնել որպես դավաճան և վտանգավոր ազգ։

Վարչապետ Փաշինյանի խոսքերը կարող են թուլացնել հայկական պահանջատիրությունը և ուժեղացնել Թուրքիայի ու Ադրբեջանի ժխտողական քաղաքականությունը։ Նրա ակնարկը, թե 1950-ականներին ցեղասպանության ճանաչման օրակարգը քաղաքական մանիպուլյացիա էր, անտեսում է պատմական իրականությունը։

Ինչ վերաբերում է 1939 թվականին, ապա վարչապետի կողմից այս տարեթիվը շեշտելը տարօրինակ է։ Այդ ժամանակ դեռևս գոյություն չուներ «ցեղասպանություն» եզրույթը, որն առաջին անգամ օգտագործվեց 1943 թվականին։ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օրակարգի բացակայությունը 1939 թվականին պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ համաշխարհային իրավական համակարգում դեռևս չէր ձևավորվել զանգվածային կոտորածների վերաբերյալ կոնցեպտուալ շրջանակ, և այդ ժամանակ աշխարհը պատրաստվում էր Երկրորդ աշխարհամարտին։

Վարչապետի այս խոսքերը սպառնալիք են ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության իրողության, այլև Հայաստանի պետականության համար։ Նրա մշուշոտ և խուսափողական ձևակերպումները, որոնք կասկածի տակ են դնում ցեղասպանության հստակ պատմական փաստերը, ոչ մի կերպ չեն նպաստում Հայաստանի շահերին։ Մեկ բան է, երբ պետությունը որոշում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը չդարձնել արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություն, բայց բոլորովին այլ բան է, երբ պետության ղեկավարը սկսում է օգտագործել ժխտողականության թեմաներին հարիր լեզու։

Լեմկինի ինստիտուտը հավատարիմ է մնում ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Սփյուռքի պայքարին՝ Թուրքիայից և միջազգային հանրությունից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և արդարության հասնելու ուղղությամբ՝ անկախ Հայաստանի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումից։ Այս պայքարը միայն հայերի մասին չէ. այն գլոբալ նշանակություն ունի՝ ցեղասպանությունների կանխարգելման և մարդկանց իրավունքների պաշտպանության համատեքստում։

Մենք հույս ունենք, որ ՀՀ վարչապետը կպարզաբանի իր հայտարարությունները և կհրաժարվի ժխտողական արտահայտություններից։ Մենք կշարունակենք պաշտպանել Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու անվտանգությունը՝ պայքարելով ցանկացած նարատիվի դեմ, որը խաթարում է հայոց պատմությունը և խրախուսում հակահայկական հարձակումներ»,- ասվում է Լեմկինի ինստիտուտի զեկույցում։

Ք․ Ս․