Քննադատել կարելի է լեզվով, այլ ոչ թե մի ամբողջական քանդակով. քանդակագործ

Գերմանաբնակ հայ քանդակագործ Շավարշ Խաչատրյանի հետ զրուցել ենք արվեստ-քաղաքականություն կապի և հայաստանյան արվեստի ապագայի մասին:

- Պարո՛ն Խաչատրյան, քաղաքական այս վիճակն ազդու՞մ է արդյոք արվեստի վրա:

Այսօր Հայաստանում շատ բարդ իրավիճակ է ստեղծվել, և այն բնականաբար ազդում է բոլորի, այդ թվում նաև արվեստագետի կյանքի վրա:

Երկրում ստեղծված այս քաղաքական իրավիճակից տուժում է առաջին հերթին նրա զարգացումը:

Երբ քաղաքական իշխանությունները չեն հասկանում, թե իրենք ինչ են անում, զարգացման ինչպիսի տեսլական ունեն, ստեղծվում է նմանատիպ ճգնաժամային իրավիճակ:

Աշխարհում շատ կան քիչ բնակչությամբ, փոքր երկրներ, որոնք համշախարհային ճանաչում ունեն, և մենք էլ կարող էինք խելամիտ, հավասարակշռված կառավարման դեպքում հենց այդպիսի երկիր դառնալ՝ չնայած սահմանային իրավիճակին և բլոկադային:

Հայաստանում բարդ իրավիճակ է ստեղծվել, և արվեստագետների մեծ մասը, որն այսօր քաղաքականությամբ է զբաղվում, առաջնորդվում է միմյան սեփական շահով, մինչդեռ արվեստի մեջ պետք է գլոբալ մտածել: Միայն այդ դեպքում է, որ մարդը սեփական շահի ետևից չի ընկնում և ցանկանում է այնպես անել, որ ժողովրդի համար էլ լավ լինի:

Իհարկե, արվեստի զարգացումն ուղիղ կապ ունի տնտեսական թռչքի հետ, քանի որ արվեստագետը նույնպես մարդ է և պետք է կարողանա հոգ տանել իր ընտանիքի և առօրյայի մասին:

Սովետական տարիներին մենք սովոր էինք պետությունից ակնկալել գործ և առաջադրանքներ: Այս պայմաններում անձի անհատական զարգացումը բացառվում էր:

Հիմա մարդկանց ուղեղներում դեռևս սովետական մտածողությունն է պահպանվում, այսինքն՝ գործ տվեք աշխատեմ:

Քչերն են մտածում այն մասին, որ հիմա ինքներս պետք է գործ անենք, ինքներս պետք է մի բան ստեղծենք:

Իշխանությունների կողմից խոստացված տնտեսական թռիչքային աճը, ինչպես հայտնի է, տեղի չունեցավ:

Տպավորություն է, որ այդ մարդիկ 2018 թվականին փողոցից եկան իշխանության, գումար տեսան ու մնացած ամեն ինչի մասին մոռացան:

-Ձեր կարծիքով, արվեստը ծառայու՞մ է արդյոք քաղաքականությանը:

Կարծում եմ՝ ոչ, և այդպես մտածելու համար ես իմ պատճառներն ունեմ:

Թեպետ նույնիսկ այստեղ՝ Գերմանիայում, այս հարցի պատասխանը միանշանակ չէ, այնունամենայնիվ ես կարծում եմ, որ արվեստագետը պետք է լինի ազատ, ստեղծագործի հոգով:

Իհարկե, եղել են մարդիկ, որոնք իրենց արվեստով ծառայել են քաղաքականությանը, քննադատել են համակարգը, բայց ես կարծում եմ, որ քննադատել կարելի է լեզվով, այլ ոչ թե մի ամբողջ քանդակով:

20-րդ դարասկզբին Ռուսաստանում քաղաքական պատվերներ կատարող արվեստագետներից զատ գործում էին նաև արվեստագետների խմբեր, որոնք ազատ ստեղծագործողներ էին: Նրանց թվում էր նաև Մարտիրոս Սարյանը: Այս խմբերի փիլիսոփայությունը հոգևոր ազատություններն էին:

Ինչևէ, կարծում եմ, որ նկարիչը իր գործում պետք է ազատ լինի: Իհարկե նա կարող է նաև քաղաքականության այս կամ այն ուղղությանը պատկանել, բայց դա պետք է իր ընտրությունը լինի, այլ ոչ թե իրեն ինչ-որ մեկը հրամայի:

Ես ինքս մասնակցում եմ քաղաքական քննարկումներին՝ լեզվով: Փաշինյանին էշի վրա երբեք չեմ քանդակի:

- Իսկ ի՞նչ եք կարծում՝ կգա՞ մի օր, երբ Հայաստանում նույնպես համաշխարհային արվեստի գլուխգործոցներ կստեղծվեն:

Իհարկե կգա: Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե Հայաստանն ինչպես տեր կկանգնի իր ավեստագետին: Քաղաքական գործիչը կմտածի՞ արդյոք արվեստագետի մասին, թե կսահմանափակվի միայն սեփական գրպանի մասին մտածելով:

Երկիրը գովազդի կարիք ունի, այն պետք է տեր ունենա: Իրավիճակը բարդ է և՛Հայաստանում, և՛ սփյուռքում:

Ես այսօր էլ Հայաստանում տեսնում եմ հրաշալի, կրթված երիտասարդների, որոնք ստվերի տակ կմնան այնքան ժամանակ, քանի դեռ երկիրը նրանց մասին հոգ չի տանում: Արվեստագետներն էլ իրենց հերթին պետք է պետության ու սփյուռքի հետ աշխատեն:

Պետությունը պետք է այնպես անի, որ արվեստագետները երկիրն աշխարհով մեկ ճանաչելի դարձնեն :