Սևանա լճի մաքրման ծրագրերը օր առաջ պետք է սկսել. գիտնականը ներկայացրեց լճի հետազոտության արդյունքները և առաջարկները

Սևծովյան ավազանում շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի «Կոպերնիկուս» համակարգի միջոցով գիտնականները և մասնագետները հետազոտել են վերջին 10 տարվա ընթացքում Սևանա լճի էվտրոֆիկացիայի դինամիկան և պատճառները:

Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի «Յակոբեան» բնապահպանական կենտրոնի փորձագիտական թիմի անդամ, ասիստենտ-պրոֆեսոր, «Սևծովյան ավազանում շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի «Կոպերնիկուս» համակարգի միջոցով» ՊՈՆՏՈՍ ծրագրի հետազոտող Կարապետ Գազանճեանը նշեց, որ Սևանա լիճը տարբեր տարիներին ունեցել է ավելի բարձր կամ ավելի ցածր մակարդակի էվտրոֆիկացիա:

«Էվտրոֆիկացիայի ամենապիկ շրջանը եղել է 2018 և 2019 թվականներին, այդ երկու տարիներին ամենատաք եղանակն էր: Ֆոսֆորը և ազոտը՝ որպես սննդապաշար, ջրիմուռների ծագման ամենակարևոր պատճառներից մեկն են, սակայն նաև բարձր ջերմաստիճանն է դեր խաղում: Այսինքն՝ երեք բաղադրիչ են ազդում Սևանա լճի էվտորֆիկացիայի վրա՝ ազոտը, ֆոսֆորը և բարձր ջերմաստիճանը»,- ասաց Գազանճեանը:

Գիտնականի խոսքով՝ ազոտը և ֆոսֆորը Սևանա լիճ են ներթափանցում գետերի, անձրևաջրերի միջոցով, որոնք իրենց հետ բերում են գյուղատնտեսական աղբը, կոյուղաջրերը և պարարտանյութերը:

«1980-ական թվականներից սկսած ջրիմուռների սննդի պաշարը Սևանա լճում բարձրացել է: Պետք է վերջ դնել հավելյալ սննդի և օրգանային նյութերի ներթափանցմանը, որպեսզի լճի վիճակը էլ ավելի չվատանա: Բարձր էվտրոֆիկացիայի պատճառով կարող է նաև տատանվել թթվածնի կոնցենտրացիան, իսկ առանց թթվածնի կենդանիները չեն կարող ապրել, որի հետևանքով կքայքայվի ամբողջ էկոհամակարգը»,- ասաց Գազանճեանը:

Գիտնականը առաջին հերթին անհրաժեշտ է համարում քաղաքական որոշումներով արգելել կամ սահմանափակել ազոտի և ֆոսֆորի ներթափանցումը, կառուցել կոյուղաջրերի կենսաբանական մաքրման կայաններ, կարգավորել գյուղատնտեսական ոլորտը, Սևանա լճին ինքնամաքրվելու հնարավորություն տալ:

Ըստ գիտնականի՝ ջրի մակարդակի բարձրացումը կարող է դրական ազդել Սևանա լճի վրա, բայց կարևոր է այն, թե ինչ ջուր է լցվում լիճ:

«Եթե կեղտոտ ջուր լցնենք Սևանա լիճ, բնականաբար, ոչինչ չի փոխվի: 2000-2010 թվականների ջրի մակարդակի բարձրացումը ունեցավ ավելի վատ արդյունք, քանի որ շրջակա անտառները մնացին ջրի տակ, ծառերը քայքայվեցին, օրգանային նյութը ներթափանցեց լիճ, որն առաջացրեց ազոտ և ֆոսֆոր: Կարևոր է նաև, թե ինչ տեսակի հողեր պետք է մնան ջրի տակ, ինչ օրգանային նյութ և սնունդ կարող է մտնել Սևանա լիճ, նաև պետք է որոշել, թե որքան պետք է բարձրացնել ջրի մակարդակը»,- նշեց Գազանճեանը:

Գիտնականի խոսքով՝ Սևանա լճի մաքրման գործընթացը կարող է տևել 10-ից 20 տարի: Մաքրման գործընթացի տևողությունը կախված է առավելապես կլիմայի փոփոխությունից, որովհետև, ըստ Գազանճեանի, ամենավատ սցենարի դեպքում Գեղարքունիքի մարզում 30 տոկոսով կնվազեն տեղումները, իսկ եթե ջրի պաշարը քիչ լինի, այն կազդի Սևանա լճի վրա:
«Որքան ուշ սկսենք մաքրման ծրագրերը իրականացնել, այդքան ավելի երկար ժամանակ է պահանջվելու լիճը մաքրելու համար»,- եզրափակեց Գազանճեանը: