Երևանում կայացել է «Արյուն, որը դարձավ ռուբին․ բանտային հուշեր» գրքի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսը

Իրանի դեսպանության Մշակույթի կենտրոնի նախաձեռնությամբ և Երևանի պետական համալսարանի հետ համագործակցությամբ հոկտեմբերի 9-ին ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի Ֆիրդուսի սրահում տեղի է ունեցել «Արյուն, որը դարձավ ռուբին․ բանտային հուշեր» գրքի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսը։

Միջոցառմանը մասնակցել են Իրանի Իսլամական Հանրապետության սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար Ահմադ Դոնիամալին, Հայաստանում Իրանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Խալիլ Շիրղոլամին, նահատակ առաջնորդի երկերի պահպանման և հրատարակման ինստիտուտի միջազգային հարցերով տեղակալ Մոհամմադ Ախգյարին, ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան Ռուբեն Մելքոնյանը, ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանը, գրքի հայերեն թարգմանիչ, իրանագետ Մարիամ Զազյանը, ինչպես նաև երկու երկրների պետական, գիտակրթական և մշակութային շրջանակների ներկայացուցիչներ, դասախոսներ, հետազոտողներ և ուսանողներ։

Միջոցառումը մեկնարկել է Հայաստանի և Իրանի պետական օրհներգերի հնչեցմամբ։ Այնուհետև ներկաներին ցուցադրվել են Ալի Խամենեիի կյանքի և հուշերի մասին պատմող տեսանյութեր, ինչպես նաև գրքից հատվածներ՝ հայերենով։

Ծրագրի ուշագրավ դրվագներից է եղել բանտարկության տարիներին Ալի Խամենեիի և հայազգի բանտարկյալ Գագիկ Ավանեսյանի ծանոթության մասին պատմությունը։ Գրքում ներկայացված այս դրվագն անդրադառնում է տարբեր գաղափարական և կրոնական հայացքներ ունեցող մարդկանց միջև ձևավորված մարդկային կապին և փոխադարձ հարգանքին։

Ելույթներ՝ գրքի պատմական և մշակութային նշանակության մասին

Իրանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար Ահմադ Դոնիամալին, անդրադառնալով գրքի նշանակությանը երիտասարդ սերնդի համար, նշել է, որ այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հեղինակի կյանքի այն ժամանակաշրջանին, երբ նրա առօրյան կապված էր ուսման, գրականության, մարդկանց հետ շփման և հասարակական ու քաղաքական գործունեության աստիճանական ձևավորման հետ։

Նա ընդգծել է, որ երիտասարդներին անհրաժեշտ է դիտարկել որպես հասարակական կյանքի ներկա և ակտիվ մասնակիցների՝ ապահովելով նրանց արդյունավետ ներգրավվածությունը կրթության, գիտության, սպորտի, մշակույթի և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։

Նախարարը գրքի կարևոր ուղերձների շարքում առանձնացրել է համբերությունը, տոկունությունը և նպատակին հասնելու ճանապարհին դժվարությունները հաղթահարելու կարողությունը։ Նրա խոսքով՝ հայ և իրանական գրականության նշանակալի ստեղծագործությունների փոխադարձ թարգմանությունը կարող է նպաստել երկու ժողովուրդների մշակութային փոխճանաչողության խորացմանն ու կապերի ամրապնդմանը։

Հայաստանում Իրանի դեսպան Խալիլ Շիրղոլամին իր ելույթում անդրադարձել է գրքի և ընթերցանության տեղին Ալի Խամենեիի կյանքում՝ ընդգծելով նրա հետաքրքրությունը պարսկական, արաբական և համաշխարհային գրականության նկատմամբ։

Դեսպանի խոսքով՝ գիրքն անդրադառնում է Իրանի Իսլամական հեղափոխությանը նախորդած տարիներին՝ ներկայացնելով հեղինակի քաղաքական պայքարը, բանտարկությունը, աքսորը և նրա ընտանիքի առջև ծառացած դժվարությունները։

Շիրղոլամին գրքի առանցքային գաղափարներից է համարել հույսը՝ նշելով, որ այն շարունակում է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև կյանքի ամենադժվար փորձությունների, բանտարկության և սահմանափակումների մասին պատմող հատվածներում։ Նա հույս է հայտնել, որ գրքի հայերեն հրատարակությունը կնպաստի հայ հասարակության, հատկապես ուսանողների և երիտասարդների՝ Իրանի նորագույն պատմության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան Ռուբեն Մելքոնյանը գրքի հայերեն հրատարակությունը կարևոր քայլ է համարել իրանագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման և Իրանի պատմական, մշակութային ու հասարակական գործընթացների առավել խորքային ճանաչողության ուղղությամբ։ Նա ընդգծել է պարսկերեն աղբյուրները հայերեն թարգմանելու և ուսանողների համար Իրանի ժամանակակից պատմությանն առնչվող նյութերի հասանելիությունն ընդլայնելու կարևորությունը։

Նահատակ առաջնորդի երկերի պահպանման և հրատարակման ինստիտուտի միջազգային հարցերով տեղակալ Մոհամմադ Ախգյարին տեղեկացրել է, որ «Արյուն, որը դարձավ ռուբին» գիրքը մինչ այդ թարգմանվել էր 25 լեզվով, իսկ հայերեն տարբերակը դարձել է ստեղծագործության 26-րդ թարգմանությունը։

Նրա խոսքով՝ գիրքը բաղկացած է 15 գլուխներից, որոնք ներկայացնում են հեղինակի կյանքի տարբեր փուլերը՝ մանկությունից և ուսման տարիներից մինչև հասարակական ու քաղաքական գործունեություն, բանտարկություն, պայքար և Իրանի Իսլամական հեղափոխության հաղթանակին նախորդած ժամանակաշրջան։

Գրքի սկզբնական տարբերակը հրատարակվել է արաբերենով՝ «إنّ مع الصبر نصراً» վերնագրով, իսկ պարսկերեն տարբերակը հայտնի է դարձել «خون دلی که لعل شد» խորագրով։ Տարբեր լեզուներով հրատարակություններում ստեղծագործության վերնագիրը ներկայացվել է տարբեր ձևերով՝ հաշվի առնելով լեզվական և մշակութային առանձնահատկությունները։

ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանն իր ելույթում անդրադարձել է հայ և իրանական ժողովուրդների պատմական ու քաղաքակրթական կապերին՝ պարսկերենը բնութագրելով որպես այդ ընդհանուր մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչ։

Նրա խոսքով՝ պարսկերեն ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունները հնարավորություն են տալիս ուսանողներին և հետազոտողներին Իրանը ճանաչելու ոչ միայն դասական պատմության ու գրականության, այլև ժամանակակից զարգացումների տեսանկյունից։ Ոսկանյանը Իրանագիտության ամբիոնի ուսանողներին հորդորել է ընթերցել գիրքը՝ այն դիտարկելով որպես Իրանի հասարակության, քաղաքական պատմության և մտավոր միջավայրի ուսումնասիրման կարևոր աղբյուր։

Գրքի հայերեն թարգմանիչ, իրանագետ Մարիամ Զազյանը ներկայացրել է թարգմանության ստեղծման պատմությունը՝ նշելով, որ ստեղծագործությանը ծանոթացել է Հայաստանում Իրանի դեսպանության Մշակույթի կենտրոնի ղեկավար, մշակույթի խորհրդական դոկտոր Մոհամմադ Ասադի Մովահեդի առաջարկով։ Գիրքն ընթերցելուց հետո որոշել է այն թարգմանել հայերեն՝ հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու դրա բովանդակությունն ու գաղափարական շերտերը։

Զազյանի խոսքով՝ ստեղծագործությունն իր համար ավելին է, քան անձնական հուշերի ժողովածուն։ Այն պատմական պատումի միջոցով անդրադառնում է նաև համբերության, տոկունության, հույսի և նպատակին հասնելու ճանապարհին դժվարությունները հաղթահարելու գաղափարներին։ Թարգմանիչն առանձնացրել է գրքի՝ գրականությանը, բանտային կյանքին, մարդկային հարաբերություններին և ընտանեկան հիշողություններին վերաբերող հատվածները՝ նշելով, որ դրանք ստեղծագործության առավել ազդեցիկ դրվագներից են։

Անդրադառնալով թարգմանական աշխատանքի առանձնահատկություններին՝ Մարիամ Զազյանը նշել է, որ թարգմանիչը կարևոր դեր ունի համապատասխան լեզվական համարժեքների ընտրության հարցում։ Նրա խոսքով՝ թարգմանությունը ենթադրում է ոչ միայն բառերի իմաստի փոխանցում, այլև բնագրի համատեքստի, հեղինակային մտքի, պատկերավոր արտահայտությունների և ոճական առանձնահատկությունների ընկալում։ Հետևաբար, թարգմանիչը յուրաքանչյուր դեպքում մասնագիտական դատողությամբ է որոշում, թե որ համարժեքն առավել ճշգրիտ կարտահայտի բնագրի իմաստը և բնական կհնչի թիրախ լեզվով։

Թարգմանության ընթացքում Զազյանը փորձել է հնարավորինս խուսափել բառացի փոխանցումից՝ պահպանելով բնագրի բովանդակային ճշգրտությունը և հեղինակային միտքը՝ միաժամանակ ապահովելով հայերեն շարադրանքի բնականությունն ու ընթերցողի համար հասկանալի լինելը։

Գիրքը տարբեր լեզուներով հրատարակվել է տարբեր վերնագրերով։ Օրինակ՝ որոշ լեզուներով այն ներկայացվել է «14-րդ բանտախուցը» կամ «Համբերությունից՝ հաղթանակ» խորագրերով։ Վերնագրերի տարբերակները պայմանավորված են ինչպես լեզվական առանձնահատկություններով, այնպես էլ ստեղծագործության բովանդակային շեշտադրումները տվյալ լեզվով արտահայտելու մոտեցումներով։

Հայերեն հրատարակության համար ընտրվել է «Արյուն, որը դարձավ ռուբին․ բանտային հուշեր» վերնագիրը։ Թարգմանչի խոսքով՝ «Արյուն, որը դարձավ ռուբին» ձևակերպումն ունի խորհրդանշական իմաստ և արտահայտում է տառապանքի ու փորձությունների հաղթահարման, դրանց միջով արժեքավոր արդյունքի հասնելու գաղափարը։ «Ռուբին» բառի ընտրությունը նպատակ ունի պահպանելու վերնագրի պատկերավորությունն ու խորհրդանշական խորությունը՝ այն հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։

«Բանտային հուշեր» ենթավերնագիրն իր հերթին հստակեցնում է ստեղծագործության հուշագրական բնույթը՝ ընթերցողի ուշադրությունը կենտրոնացնելով հեղինակի կյանքի, բանտարկության տարիների և այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունների վրա։

Մարիամ Զազյանը շնորհակալություն է հայտնել ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի դասախոսներին, Իրանի դեսպանությանն ու Մշակույթի կենտրոնին, մասնավորապես՝ դոկտոր Մոհամմադ Ասադի Մովահեդին՝ գրքի թարգմանության առաջարկով հանդես գալու համար, ինչպես նաև ստեղծագործության խմբագրման և հրատարակման աշխատանքներում ներգրավված մասնագետներին։

Գրքային դիվանագիտության նոր էջ

Շնորհանդեսի անցկացումը Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետում առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել՝ հաշվի առնելով, որ միջոցառմանը մասնակցել են Իրանի լեզուն, պատմությունը, գրականությունն ու մշակույթը մասնագիտորեն ուսումնասիրող դասախոսներ և ուսանողներ։
Հայաստանում իրանական դասական գրականության ուսումնասիրությունն ունի երկարամյա ավանդույթ։ Իրանի ժամանակակից պատմությանը, մշակույթին և հասարակական կյանքին առնչվող ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունը նոր հնարավորություններ է ստեղծում իրանագիտական հետազոտությունների զարգացման և երկու երկրների միջև մշակութային երկխոսության ընդլայնման համար։

Միջոցառման ավարտին տեղի է ունեցել գրքի հայերեն հրատարակության պաշտոնական շնորհանդեսը, և գրքի օրինակներ են տրամադրվել մի շարք դասախոսների, հետազոտողների ու ընթերցողների։

«Արյուն, որը դարձավ ռուբին․ բանտային հուշեր» գրքի հայերեն հրատարակությունը հայ-իրանական մշակութային համագործակցության և գրքային դիվանագիտության նշանակալի նախաձեռնություններից է՝ հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելով Իրանի ժամանակակից պատմությանն առնչվող հուշագրական ստեղծագործություն։