Եղեգան փողից ծնված հուրը. այսօր հանճարեղ Եղիշե Չարենցի 129-ամյակն է

Այսօր՝ մարտի 13-ին, լրանում է 20-րդ դարի հայ գրականության ամենատաղանդավոր և ամենաողբերգական հանճարի՝ Եղիշե Չարենցի ծննդյան օրը։

Նա մարդ էր, ով սիրում էր կյանքը խելագարի պես, բայց չվախեցավ մահից՝ հանուն իր սկզբունքների։ Ահա 5 փաստ և պատմություն, որոնք Չարենցին դարձնում են անմահ լեգենդ. Զինվորը և «Դանթեական առասպելը» Երբ 1915-ին սկսվեց Մեծ Եղեռնը, 18-ամյա պատանի Եղիշեն չփակվեց սենյակում բանաստեղծություն գրելու։ Նա անդամագրվեց կամավորական խմբերին և հասավ մինչև Վան։

Այնտեղ տեսած սարսափները դարձան հայ գրականության առաջին ու ամենաազդեցիկ արձագանքը Եղեռնին՝ «Դանթեական առասպելը»։ Նա տեսավ դժոխքը սեփական աչքերով և այն վերածեց տողերի։ Բռնկվող հանճարը Չարենցի մասին պատմում են, որ նա չէր սիրում երկար տանջվել թղթի վրա։ Նա ստեղծագործում էր, երբ գալիս էր մուսան, գրում էր միանգամից, առանց կանգ առնելու, կարծես ինչ-որ մեկը վերևից թելադրեր նրան։ Նրա էներգիան այնքան հզոր էր, որ նույնիսկ ամբոխներին էր ստիպում «խելագարվել» իր ռիթմերի տակ։

Սիրո և տառապանքի երգիչը Չարենցի կյանքում կանայք մեծ դեր ունեին, բայց նրա ամենամեծ սերն ու ողբերգությունը Արփենիկն էր։ Երբ Արփենիկը մահացավ, Չարենցը գրեթե խելագարվեց վշտից։

Ասում են՝ նա իր սիրելիի դիակի մոտ նստած գրում էր իր ամենացավոտ տողերը։ Նրա սերն ու հավատարմությունը նույնքան ծայրահեղ էին, որքան նրա պոեզիան։

Չխոնարհվող «Ուղեկիցը» 30-ականներին, երբ Ստալինյան բռնաճնշումները սկսեցին ոչնչացնել մտավորականներին, Չարենցին առաջարկում էին հեռանալ Հայաստանից։ Բայց նա մնաց, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրան մեկուսացրել էին, նա գաղտնի տողեր էր ուղարկում դուրս։

Նրա համար պատիվն ու հայրենիքը վեր էին կյանքից։ Խաչիկ Դաշտենցին ասված նրա խոսքերը՝ «Ես ինձ Հայաստանից դուրս չեմ պատկերացնում», այսօր հնչում են որպես երդում։ Գաղտնագրված պատգամը Չարենցը միայն բանաստեղծ չէր, նա հանճարեղ մանիպուլյատոր էր (բառի լավ իմաստով)։

Հիշենք նրա «Պատգամ» բանաստեղծությունը, որտեղ տողերի առաջին տառերով գաղտնագրված էր. «Ո՛վ հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկությունը քո հավաքական ուժի մեջ է»։

Նա կարողացավ խաբել գրաքննությանը՝ ժողովրդին հասցնելու համար ամենակարևորը։ Չարենցն անցավ հերոսի ճանապարհ։ Նա ծնվեց Կարսում, կռվեց Վանում, փայլեց Թիֆլիսում և Մոսկվայում, բայց իր հոգին թողեց Երևանի բանտերից մեկում՝ դառնալով մեր ազգային վերածննդի սերմը։

Այսօր Չարենցի օրն է։ Ժամանակն է բացել նրա հատորներից մեկը և զգալ այն «հուրը», որը դեռ չի մարել։