վերջին լուրեր
Արտաքին
6 ամիս առաջ - 21:56 31-03-2026
Թուրքական հետքը հայկական ազգանուններում
Ermenihaber.am–ը զրուցել է պատմական գիտությունների թեկնածու, ազգագրագետ Նիկոլ Մարգարյանի հետ թուրքական ծագում ունեցող հայկական ազգանունների թեմայով: Փորձել ենք պարզել, թե ինչ ժամանակշրջանում և ինչ կերպ է դրսևորվել թուրքական անվանումների ազդեցությունը հայերի անուն-ազգանուններում։
– Պրն Մարգարյան, որքա՞ն տարածված է թուրքերենի ազդեցությունը հայկական ազգանուններում։
– Հայկական ազգանունների մեջ բավականին մեծ թիվ են կազմում թուրքական ազդեցությամբ ձևավորված ազգանունները։ Դրանք հիմնականում կազմված են Թուրքիայում հայաբնակ վայրերի թյուրքական անվանումներից (Էրզրումցյան, Փայազատյան, Ստամբուլցյան) կամ արհեստների թյուրքական անվանումներից (Դեմիրճյան, Բոյաջյան, Թոփչյան, Քյուրքչյան և այլն)։
– Ո՞ր պատմական փուլերում է առավել ակտիվ ձևավորվել այս ազդեցությունը և պատմական ի՞նչ հանգամանքներ են նպաստել թուրքական տարրերի ներթափանցմանը հայկական ազգանունների մեջ։
– Այդ ազգանունների մեծ մասը կազմվել է Ադրիանուպոլսի պայմանագրով (1829թ․ սեպտեմբերի 2) Արևմտյան Հայաստանից Արևելյան Հայաստան մոտ 75.000 հայերի ներգաղթից հետո: 1870-ականներին Ռուսաստանի իշխանությունները պահանջեցին, որ կայսրության բնակիչները ազգանուններ ունենան և պաշտոնական գրագրության մեջ հանդես գան անուն-ազգանուն-հայրանունով (Թուրքիայում ազգանունների համատարած ընդունումը պարտադրվել է ավելի ուշ՝ 1934թ․-ին)։ Ահա, այդ ժամանակ ներգաղթած արևմտահայերի մեծ մասը, ովքեր արհեստավորների ժառանգներ էին և Արևելյան Հայաստանում շարունակում էին զբաղվել իրենց պապերի արհեստներով, որոշեցին իրենց ազգանուններում ամրագրել այդ արհեստների անվանումները։ Իսկ դրանք էլ ունեին թյուրքական կամ արաբական ծագում և լայնորեն օգտագործվում էին Թուրքիայի տարածքում։ Ներգաղթածների մեկ այլ հատված էլ որոշեց ազգանուններում ամրագրել այն բնակավայրերի անվանումները, որտեղից գաղթել էին իրենց պապերը։ 1930-ական և հատկապես 1960-ական թվականներին, երբ Խորհրդային Հայաստանում արշավ սկսվեց օտարածին անունների ու ազգանունների դեմ, տասնյակ ընտանիքներ թարգմանեցին իրենց ազգաննունները հայերեն։ Այդպես առաջացան Կարինյանները, Բայազետյանները, Դեմիրճյանները, Դերձակյանները, Պայտագործյանները և այլն։ Սակայն ավելի մեծ մասը պահպանեց թուրքական տարբերակը՝ համարելով, որ այդ կերպ ավելի երկար կհիշեն, թե ծագումով որտեղից են եղել իրենց նախնիները ու ինչ արհեստներով են զբաղվել։
Ավելին՝ սկզբնաղբյուր կայքում:
– Պրն Մարգարյան, որքա՞ն տարածված է թուրքերենի ազդեցությունը հայկական ազգանուններում։
– Հայկական ազգանունների մեջ բավականին մեծ թիվ են կազմում թուրքական ազդեցությամբ ձևավորված ազգանունները։ Դրանք հիմնականում կազմված են Թուրքիայում հայաբնակ վայրերի թյուրքական անվանումներից (Էրզրումցյան, Փայազատյան, Ստամբուլցյան) կամ արհեստների թյուրքական անվանումներից (Դեմիրճյան, Բոյաջյան, Թոփչյան, Քյուրքչյան և այլն)։
– Ո՞ր պատմական փուլերում է առավել ակտիվ ձևավորվել այս ազդեցությունը և պատմական ի՞նչ հանգամանքներ են նպաստել թուրքական տարրերի ներթափանցմանը հայկական ազգանունների մեջ։
– Այդ ազգանունների մեծ մասը կազմվել է Ադրիանուպոլսի պայմանագրով (1829թ․ սեպտեմբերի 2) Արևմտյան Հայաստանից Արևելյան Հայաստան մոտ 75.000 հայերի ներգաղթից հետո: 1870-ականներին Ռուսաստանի իշխանությունները պահանջեցին, որ կայսրության բնակիչները ազգանուններ ունենան և պաշտոնական գրագրության մեջ հանդես գան անուն-ազգանուն-հայրանունով (Թուրքիայում ազգանունների համատարած ընդունումը պարտադրվել է ավելի ուշ՝ 1934թ․-ին)։ Ահա, այդ ժամանակ ներգաղթած արևմտահայերի մեծ մասը, ովքեր արհեստավորների ժառանգներ էին և Արևելյան Հայաստանում շարունակում էին զբաղվել իրենց պապերի արհեստներով, որոշեցին իրենց ազգանուններում ամրագրել այդ արհեստների անվանումները։ Իսկ դրանք էլ ունեին թյուրքական կամ արաբական ծագում և լայնորեն օգտագործվում էին Թուրքիայի տարածքում։ Ներգաղթածների մեկ այլ հատված էլ որոշեց ազգանուններում ամրագրել այն բնակավայրերի անվանումները, որտեղից գաղթել էին իրենց պապերը։ 1930-ական և հատկապես 1960-ական թվականներին, երբ Խորհրդային Հայաստանում արշավ սկսվեց օտարածին անունների ու ազգանունների դեմ, տասնյակ ընտանիքներ թարգմանեցին իրենց ազգաննունները հայերեն։ Այդպես առաջացան Կարինյանները, Բայազետյանները, Դեմիրճյանները, Դերձակյանները, Պայտագործյանները և այլն։ Սակայն ավելի մեծ մասը պահպանեց թուրքական տարբերակը՝ համարելով, որ այդ կերպ ավելի երկար կհիշեն, թե ծագումով որտեղից են եղել իրենց նախնիները ու ինչ արհեստներով են զբաղվել։
Ավելին՝ սկզբնաղբյուր կայքում:
Ամենից շատ դիտված
13:00 Լատվիայում էլ խայտառակ եղանք. ով է թեյի սկանդալի պատասխանատուն
08:01 Թրամփը բացատրել է ՌԴ-ի դեմ «դժոխային պատժամիջոցներից» հրաժարվելու պատճառը
20:41 Ճիշտ է կանգնել այն գործի կողքին, որի կողքին կանգնած է վարչապետը, և փորձել մեր համեստ ներդրումն ունենալ պետության շենացման գործում
13:26 Բլոգեր HayDalek-ը հեռանում է բլոգոլորտից․ «Շատ բարդ է ամեն անգամ ստանալ ատելության ալիքները»
17:42 Ադրբեջանցի զինծառայողի հարձակման հետևանքով վիրավորված Անի Ավետիսյանը կրկին կվիրահատվի
14:35 3-ամյա երեխան պատահմամբ խմել է պապիկի ճնշման դեղը և տեղափոխվել «Մուրացան» ԲԿ
20:46 Օնլայն համակարգի բացերը․ միայնակ կինը համարվել է «միջին ապահովված» և զրկվել նպաստից․ պարզաբանում
20:13 2020-ի հոկտեմբերի 19-ին Փաշինյանը փաստացի վառեց դեպի Արցախի ադրբեջանացում տանող «կանաչ լույսը». Շարմազանով
18:39 «Քանաքեռցի Տույի» և ևս 4 անձի սպանության գործով մեղադրյալները դատապարտվել են ընդամենը 8,5 տարվա ազատազրկման. Փաստինֆո
11:12 Ես Երևանում եմ, ինձ աջակցող բազմաթիվ մարդիկ կան, բայց Բաքվում մեր հայրենակիցները ամբողջությամբ մեկուսացված են. Ծառուկյան
Ձեզ գուցե հետաքրքրի
Կապ
սոց․ ցանցեր
Կայքում հրապարակված նյութերը պարտադիր չէ, որ արտահայտեն oragir.news-ի խմբագրության տեսակետը: