Մյունխենի զեկույցը․ մեծ տերությունները չեն կարող միայնակ հաղթահարել մարտահրավերները

Մյունխենի անվտանգության համաժողովի 2025 թվականի զեկույցը՝ «Բազմաբևեռայնացում» խորագրով, վերլուծում է միջազգային կարգի բազմաբևեռացման հետևանքները։ Չնայած աշխարհի բազմաթիվ հայտնի քաղաքական գործիչներ դրական են գնահատում բազմաբևեռ աշխարհի հեռանկարը, վերջին միտումները ցույց են տալիս, որ մեծ տերությունների միջև բաժանարար գծերը խորանում են։ Իսկ տարբեր մոդելների միջև մրցակցությունը խոչընդոտում է համատեղ մոտեցումների մշակումը գլոբալ ճգնաժամերին և սպառնալիքներին։ Զեկույցը շեշտում է «ապաբևեռացման» անհրաժեշտությունը, ընդգծելով միջազգային կարգի էական բարեփոխումների կարիքը։

Զեկույցում ներկայացված են նաև Մյունխենի անվտանգության ինդեքսի 2025 թվականի տվյալները, որոնք ցույց են տալիս, որ թե՛ G7, թե՛ «BICS» (BRICS առանց Ռուսաստանի) երկրների քաղաքացիները մտահոգված են կիբերհարձակումներով, տնտեսական ճգնաժամերով և շրջակա միջավայրի սպառնալիքներով, սակայն նրանց տեսակետները հիմնական տերությունների վերաբերյալ զգալիորեն տարբերվում են։ Մասնավորապես, G7 երկրների բնակիչների շրջանում Ռուսաստանից և Իրանից բխող ռիսկերի ընկալումը զգալիորեն աճել է, մինչդեռ Չինաստանի կողմից սպառնալիքի ընկալումը մնացել է համեմատաբար կայուն։

Զեկույցը նաև անդրադառնում է այնպիսի դերակատարների, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Չինաստանը, Եվրամիությունը, Ռուսաստանը, Հնդկաստանը, Ճապոնիան, Բրազիլիան և Հարավային Աֆրիկան, որոնք տարբեր չափերով հավակնում են դառնալ միջազգային կարգի բևեռներ։ Այն ցույց է տալիս, որ բազմաբևեռության վերաբերյալ տեսլականները նույնպես բևեռացված են, ինչը դժվարացնում է գոյություն ունեցող կարգի խաղաղ հարմարեցումը, նոր սպառազինությունների մրցավազքի կանխումը, ինչպես նաև գլոբալ սպառնալիքների, կլիմայի փոփոխության հետևանքների համատեղ հաղթահարումը։

Զեկույցը եզրափակում է, որ մեծ և ոչ այնքան մեծ տերությունները չեն կարող միայնակ հաղթահարել առկա մարտահրավերները։ Ուստի՝ տերությունների համագործակցությունը կլինի վճռորոշ։ Սակայն այս համագործակցության իրականացման համար աշխարհը կարիք ունի «ապաբևեռացման»։ 2025 թվականը ցույց կտա՝ դա հնարավոր կլինի՞, թե՞ աշխարհը կդառնա ավելի բաժանված։

Քնարիկ Սահակյան