Եվ այնտեղ է լոկ սխրանքն սկսվում, ուր վերջանում է ամեն մի հնար․ մաշտոցյան սխրանքը՝ դարերի պարգև

Փետրվարի 17-ը համարվում է հայոց ուսուցչապետի՝ Մեսրոպ Մաշտոցի մահվան օրը։

4-րդ դարի երկրորդ կեսի պատմաքաղաքական զարգացումները հանգեցրին Հայոց աշխարհի մասնատմանը։ Պետականությունը երերաց, և առանց այն էլ կրոնամշակութային նոր դաշտ մտած հայ ժողովուրդը, որն արդեն մեկ անգամ կորցրել էր իր մշակութային հիշողությունը, հայտնվեց բնաջնջման վտանգի առաջ։

Փաստ է, որ 387 թ․ Հայաստանի բաժանումից անմիջապես հետո Հայոց աշխարհի արևմտյան հատվածում, որը գտնվում էր Բյուզանդիայի իշխանության ներքո, պետականությունը անկում ապրեց, իսկ պարսկական մասում թեև Արշակունիները շարունակեցին թագավորել, սակայն դա ձևական էր։

Ահա թե որն էր Մաշտոցի կատարած սխրանքի բուն էությունը․ նա գտավ այն բանալին, որով կարողացավ ապահովել մասնատված հայրենիքի մշակութային ամբողջականությունը։ Այդ նույն բանալին՝ արքայական հայոց լեզուն է, որ շարունակում է համախմբել աշխարհասփյուռ հայությանը։



Իր «Եվ այր մի Մաշտոց անուն» պոեմում Պարույր Սևակը գրում է․

Իսկ իսկություն չէ՞,
Որ զորքից հետո
Միշտ էլ լեզուն են մարտադաշտ հանում,
Եվ ինչ չի կարող ո՛չ մի զորք անել՝
Լեզուն է անում․․․

Մաշտոցի սխրանքը դարերին նետված մարտահրավեր էր, հայ ժողովրդի հավերժության գաղտնիքն ու ուժը։